Εφηβεία και δίαιτα

Συντάκτης: Φανή Μπακαλιού, Διατροφολόγος

Η εφηβεία είναι μια έντονη και γοητευτική φάση με μεγάλες και οριστικές αλλαγές στο σώμα και στον ψυχισμό των παιδιών.

Οι έφηβοι χρησιμοποιούν συχνά τη διατροφή για δείξουν ή να κερδίσουν την ανεξαρτησία τους. Ανάμεσα στα άλλα, η ανησυχία για το βάρος και την εικόνα του σώματος είναι ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο. Οι νέοι εκτίθενται σε μη ρεαλιστικά πρότυπα και εξισώνουν το λεπτό σώμα με την ομορφιά, την επιτυχία και την ευτυχία. Έρευνες στο εξωτερικό δείχνουν ότι το 50% των εφήβων ηλικίας 12 με 18 ετών νιώθουν άβολα με το σώμα τους. Την ίδια στιγμή, περίπου 16% αυτών είναι παχύσαρκοι. Έτσι ξεκινάει η διαδικασία της δίαιτας, με τη συχνότητά της να αυξάνεται με την ηλικία και τα κορίτσια να έχουν την πρωτιά. 

Η ιδέα της δίαιτας μπορεί να έχει θετική ή αρνητική χροιά.

Οι επιλογές τους μπορεί να γίνουν πιο  υγιεινές, για παράδειγμα, μπορεί να αυξήσουν την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών ή προϊόντων ολικής άλεσης. Τις περισσότερες φορές όμως, οι αλλαγές κρατάνε πολύ λίγο και ιδιαίτερα τα κορίτσια, ακολουθούν ανορθόδοξους τρόπους μείωσης βάρους.

Η διαστρεβλωμένη εικόνα του σώματος είναι ένα φαινόμενο συχνό. Οι περισσότερες νέες βλέπουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη πολύ διαφορετικά απ’ ότι οι υπόλοιποι άνθρωποι γύρω τους. Ως αποτέλεσμα,  η νηστεία, η παράλειψη γευμάτων και οι ακραίες δίαιτες να χρησιμοποιούνται σε ποσοστό 22-46%, τα καθαρτικά και τα διουρητικά χάπια σε ποσοστό 1-4%, τα χάπια αδυνατίσματος σε ποσοστό 3-10%, το κάπνισμα σε ποσοστό 12-18%, ενώ το 4-8,2% των κοριτσιών παραδέχεται την πρόκληση εμετού ως μέθοδο αδυνατίσματος.

Η αυτοπεποίθηση είναι ένας σοβαρός παράγοντας που καθορίζει την εφαρμογή δίαιτας ή όχι. Η ικανότητα αυτοελέγχου, το οικογενειακό δέσιμο, ένας ενήλικας που λειτουργεί σαν μοντέλο, η καλή απόδοση στο σχολείο προστατεύουν τους έφηβους από το ανθυγιεινό αδυνάτισμα. Αντίθετα, κάποια προβλήματα υγείας, η κατάθλιψη και το άγχος, το ιστορικό λεκτικής βίας για το σώμα και την εμφάνισή τους, η γονεϊκή κριτική, η επιρροή από τους φίλους, η συμμετοχή σε αθλήματα όπως χορός, ρυθμική και ενόργανη, καθώς και πρόωρη εμμηναρχή  αυξάνουν το ποσοστό ατόμων που ακολουθούν δίαιτα. 

Ποιες είναι οι συνέπειες όλων αυτών;

Η εφηβεία χαρακτηρίζεται από έντονη ανάπτυξη και ανάγκη μεγάλης ποσότητας ενέργειας. Στα παιδιά που ακόμη αναπτύσσονται, η χαμηλή πρόσληψη θερμίδων μπορεί να σχετίζεται με καθημερινή κόπωση, διάσπαση προσοχής και μειωμένη αυτοσυγκέντρωση και μακροπρόθεσμα σε μειωμένη ανάπτυξη και στα κορίτσια σε διαταραχή του κύκλου.

Τα κόκκαλα αναπτύσσονται γοργά και το ασβέστιο είναι ένα συστατικό κλειδί. Μειωμένη πρόσληψη γαλακτοκομικών που συνοδεύει τις ακραίες δίαιτες μπορεί να επιφέρει μειωμένη οστική πυκνότητα.

Η αύξηση της ποσότητας του αίματος και της μυϊκής μάζας, και η απώλεια αίματος λόγω του κύκλου στα κορίτσια, επιβάλλουν πρόσθετη πρόσληψη σιδήρου. Μειωμένη πρόσληψή του σημαίνει κόπωση και σιδηροπενική αναιμία.

Κακή διατροφή στην ηλικία αυτή μπορεί να προκαλέσει διαταραχή ηλεκτρολυτών, καρδιακές αρρυθμίες και δυσθυμία.   

Στην ψυχολογία οι αυστηρές δίαιτες φαίνεται να προκαλούν διάσπαση προσοχής, εκνευρισμό, κόπωση, τάση για υπερκατανάλωση φαγητού ή αυστηρή δίαιτα και συχνότερη εμφάνιση νευρογενούς ανορεξίας και βουλιμίας.

Τέλος, υπάρχει κίνδυνος λανθασμένων διατροφικών επιλογών για μια ζωή.

Προτάσεις

Παροτρύνετε την υγιεινή διατροφή και την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας.

Ενθαρρύνετε για φυσιολογικό βάρος.

Δώστε χώρο στα οικογενειακά γεύματα και ενθαρρύνετε τους έφηβους να τρώνε «γερά».

Γίνετε ένα θετικό μοντέλο διατροφής.

Παροτρύνετε τη συμμετοχή στην αγορά και προετοιμασία του φαγητού.

Γεμίστε το σπίτι με θρεπτικά σνακ ώστε να καταφεύγουν σε αυτά σε καταστάσεις αμηχανίας.

Μην χαρακτηρίζετε με αυστηρότητα τα τρόφιμα ως κακά ή καλά.

Προσφέρετε το αγαπημένο τους φαγητό π.χ. πίτσα ή πατατάκια, κάπου κάπου.

Αφήστε την πείνα να γίνει σύμβουλος. Έτσι μαθαίνουν να ακούνε το σώμα τους και δεν τρώνε από ανία, κούραση ή κακή διάθεση.

Μιλήστε για το βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα της υγιεινής διατροφής, όπως η ευεξία, η καλή φυσική κατάσταση, η όρεξη και η δύναμη για ζωή.

Πηγές

University of Rochester  Medical Centre

Paediatric Child Health

South Medical Journal

Συντάκτης: Φανή Μπακαλιού, Διατροφολόγος

Εκπαιδευτικός – Διατροφολόγος με σπουδές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Αποφοίτησε από το τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού…