20/01/2017

Υπουργός Νύχτας, του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

«Υπουργός νύχτας; Τι είναι αυτό;» αναρωτιέται ο υποψήφιος αναγνώστης του μυθιστορήματος, διαβάζοντας τον τίτλο. Η απάντηση δίνεται, φυσικά, μέσα από τις σελίδες του. Αναφέρεται στον αρχηγό μιας εγκληματικής σπείρας, που έχει αυτό το προσωνύμιο, που έχει έδρα στη Βόρειο Ελλάδα, αρχηγός της οποίας γίνεται ένας πεθαμενατζής, τουτέστιν, εργολάβος κηδειών, παθιασμένος τζογαδόρος, τον οποίο όμως η καλπάζουσα φαντασία του συγγραφέα τον διορίζει και πραγματικό υπουργό! Πριν συνεχίσουμε όμως παραθέτοντας τις εντυπώσεις μας ας διαβάσουμε το οπισθόφυλλο του βιβλίου, για να κατατοπίσουμε καλύτερα τον αναγνώστη της στήλης: 

Ένας μοναχικός τυχοδιώκτης, χαρτοπαίκτης αναρριχάται σε μια κοινωνία διαλυμένων θεσμών, προσωπείων, συμβατικότητας, κλισέ αντιλήψεων και ψεύδους. Γίνεται καταρχήν καθωσπρέπει επαγγελματίας, ιδιοκτήτης γραφείου τελετών, και με αυτή τη βιτρίνα μπλέκει στον βαθύ υπόκοσμο. Αναλαμβάνει αρχηγός συμμορίας που ελέγχει όλες σχεδόν τις νυχτερινές, σκοτεινές συναλλαγές –τράφικινγκ, ναρκωτικά, τοκογλυφία, πορνεία, αρχαιοκαπηλία– και παίρνει τον τίτλο «υπουργός νύχτας». Από εκεί διεισδύει στη μολυσμένη πολιτική τάξη και ανελίσσεται ραγδαία, γίνεται ένα από τα κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης. Η τριπλή παράλληλη πορεία του, ως καθωσπρέπει επαγγελματία, μαφιόζου και πολιτικού, φωταγωγεί ειρωνικά, σαρκαστικά τον σαθρό περίγυρο, την ανατροπή των ιεραρχιών, την έλλειψη αντίστασης από την κοινωνία και τους θεσμούς, την κατάρρευση των ιδεολογιών, τη γενικευμένη παραφροσύνη, την αρπαγή και τον κυνισμό. Εμφανίζεται ως σωτήρας, αυτός που απεχθάνεται κάθε σωτηρία. Μόνο ένας δύσκολος, τυφλός έρωτας για μια αγγελική πόρνη έρχεται να εκτρέψει τη μοιραία διαδρομή του. Αλλά για πόσο, σε αυτή την πορεία όπου το τραγικό εναλλάσσεται με το κωμικό, ο θάνατος γίνεται γλέντι και η εξουσία έρμαιο;

Ο σκοτεινός τραγέλαφος ενός κόσμου που θα μπορούσε να είναι και ο δικός μας.

Για τον Θεσσαλονικιό συγγραφέα δεν χρειάζεται να προσθέσουμε τίποτε. Ο πολλαπλά βραβευμένος Γιώργος Σκαμπαρδώνης έχει γράψει, μεταξύ άλλων, εννέα συλλογές διηγημάτων και πέντε μυθιστορήματα.

Το βιβλίο κατ’ αρχάς είναι νουάρ, αφού όλοι οι πρωταγωνιστές του είναι «κακοί», άλλο αν κάποιοι μας φαίνονται συμπαθητικοί. Το δεύτερο συνηθισμένο χαρακτηριστικό του νουάρ, το άσχημο τέλος, εδώ ο συγγραφέας, μαεστρικά, το αφήνει αμφίσημο.  Στη λέσχη ανάγνωσης που το συζητήσαμε, οι γνώμες διχάστηκαν· εξαρτάται πώς ερμηνεύεις δύο λέξεις στην τελευταία παράγραφο του βιβλίου.

Επειδή αρκετό μέρος της υπόθεσης εξελίσσεται σε γραφείο κηδειών, η «θανατίλα» που αποπνέει εξουδετερώνεται επιτυχημένα από το άφθονο χιούμορ που ξεπετάγεται αναπάντεχα σχεδόν σε κάθε σελίδα. Έμεινα με την εντύπωση πως δεν υπάρχει λογοπαίγνιο, αστείο ή καλαμπούρι που σχετίζεται με τον χώρο αυτό και δεν έχει χρησιμοποιηθεί.

Πρωτότυπη η ονοματοδοσία των ηρώων με παρατσούκλια (ο Πρίμο, ο Μπιούτιφουλ, ο Ντάφφυ) αλλά και σπάνια ονόματα, όπως το βιβλικό  Γεδεών ή το αρχαιοελληνικό Λαοκόωων.

Το κείμενο στολίζεται με άγνωστες λέξεις, προφανώς γνωστές στους βορειοελλαδίτες, όπως ο καιρός ήταν καπλάνης, που θυμίζει το μυθιστόρημα «Το καπλάνι της βιτρίνας» της Άλκης Ζέη και διανθίζεται με λαϊκές ατάκες, όπως Ο θεός τηλεφωνεί ξαφνικά με απόκρυψη, Το ψάρεμα είναι προσευχή. Αντίθετα με τα περισσότερα μυθιστορήματα, που διαδραματίζονται συνήθως στην Αθήνα, εδώ η δράση κινείται κυρίως στη βόρειο Ελλάδα και δίνει μιαν ευκαιρία να την γνωρίσουμε καλύτερα.

Ο συγγραφέας επιμένει στην γραφή με λατινικούς χαρακτήρες των ξενικών ονομάτων, μέσα σε εισαγωγικά, όπως «Campari», «Exit pol», «Nike» «Αddidas», «Viagra», «Aegean», «Alfa Romeo», κλπ., ίσως για λόγους ύφους, ίσως σαν ένα έμμεσο σχόλιο στην εξάρτησή μας από ξένα προϊόντα.

Διαβάζοντας το βιβλίο είχα την αίσθηση ότι έβλεπα όχι μια ταινία, ως συνήθως, αλλά ένα κόμιξ, εξαιτίας της συμπεριφοράς των ηρώων, τα εξωφρενικά που συμβαίνουν και την εν γένει ατμόσφαιρα. Το σκηνικό με το σπίτι του αρχιγκάγκστερ που διέθετε πισίνα με ζωντανό…κροκόδειλο παραπέμπει καταφανώς σε Τζαίημς Μποντ, τον οποίον παρωδεί.            

Το βιβλίο εμπεριέχει μερικά ημιανεξάρτητα επεισόδια, στα οποία περιγράφονται λεπτομερώς οι χώροι: επαρχιακό σκυλάδικο, εσωτερική χασισιφυτεία, Γεντί κουλές, εξόδιος ακολουθία κλπ, προσφέροντας γνώσεις περί αυτών.  

Στάθηκα ιδιαίτερα στην ανατομία της ψυχής του τζογαδόρου, η οποία πραγματοποιείται με αξιοθαύμαστο τρόπο, δίνοντας στον αναγνώστη να καταλάβει τον τρόπο σκέψης του και για ποιους λόγους το πάθος αυτό είναι αθεράπευτο. Ομοίως περιγράφει τον ψυχισμό του ερασιτέχνη ψαρά που κάθεται με τις ώρες ακίνητος περιμένοντας υπομονετικά να τσιμπήσει το ψάρι, πράγμα ακατανόητο για τους μη ψαράδες, ενώ εκείνος κάνει ψυχοθεραπεία.

Δεν λείπουν και οι κοινωνικής φύσεως εύστοχες παρατηρήσεις:  Σαν μερικούς πατεράδες που πρήζουνε κόρες και γιους που το παίζουνε προστασία για να τους ελέγχουν.

Μολονότι εμφανίζεται σαν σκληρό αλλά ευχάριστο βιβλίο, στην πραγματικότητα είναι εξόχως κοινωνικοπολιτικό. Πλήθος θεμάτων παρελαύνουν κα αναλύονται διεξοδικά, άμεσα ή έμμεσα: ο καταστροφικός τζόγος, η ανάπτυξη συμμοριών από Έλληνες και ξένους με διαπλεκόμενα συμφέροντα που δημοσιεύονται συχνά στον τύπο ύστερα από εξάρθρωσή τους από την αστυνομία, το εμπόριο λευκής σαρκός από γυναίκες του πρώην ανατολικού μπλοκ (Τσέχες, Ουκρανές), η μεγάλη διείσδυση των ναρκωτικών στην ελληνική κοινωνία, η κατασπατάληση αγροτικών επιδοτήσεων, που θυμίζει το «όλοι μαζί τα φάγαμε».

Ο συγγραφέας όμως θίγει το φαύλο πολιτικό σύστημα το οποίο περιλαμβάνει πολλούς ανίκανους. Ο συγγραφέας το σαρκάζει άγρια όταν βάζει ένα πεθαμενατζή να γίνει υπουργός. Η σκηνή αυτή μπορεί να φαίνεται γκροτέσκα, όμως αν συγκρίνουμε το βιογραφικό του ήρωά μας (ο οποίος στο κάτω-κάτω ασκούσε και ένα επάγγελμα) με το βιογραφικό πολλών διατελεσάντων υπουργών, θα διαπιστώσουμε ότι ο πρώτος υπερτερεί.

Ο συγγραφέας ευφυώς φερόμενος, δεν καταγγέλλει ο ίδιος τα κακώς κείμενα. Εκείνος απλά κάνει διαπιστώσεις και αφήνει στον αναγνώστη να σκεφθεί τα περαιτέρω.

Από τις εκδόσεις Πατάκη, 2016, με 395 σελίδες.

«Ο συνεργάτης μας κ. Άρης Γαβριηλίδης είναι συγγραφέας και εικαστικός. Περισσότερα για αυτόν και το έργο του εδώ.»


Share |