23/01/2017

“Σε παρακαλώ... ΜΗ!!”

Συντάκτης: Σόφη Βαφάκου, 11/01/2017

"Σε παρακαλώ...μη!" Αυτή η φράση θα μπορούσε να είναι τίτλος για μία ταινία ή για κάποιο άρθρο που να αναφέρεται σε κάποιο ερωτικό "παιχνίδι" φράσεων. Δυστυχώς όμως αυτή η φράση είναι τίτλος για το σημερινό άρθρο μας που αναφέρεται στην ενδοοικογενειακή βία!

Όλοι έχουμε στο μυαλό μας την οικογένεια σαν κάτι ιερό. Ότι η οικογένεια αποτελεί το καταφύγιο όλων μας και εκεί πάντα θα βρίσκουμε προστασία και θαλπωρή. Πιστεύουμε πως οι οικογενειακές σχέσεις είναι άρρηκτες και είναι γεμάτες όμορφα συναισθήματα. Όμως, υπάρχει και μία άλλη πλευρά, η "σκοτεινή πλευρά" της οικογένειας! Αναφερόμαστε σε εκείνη την πλευρά όπου οι ρόδινες στιγμές της οικογενειακής ευτυχίας παύουν να υφίστανται καθώς οι δυνατές εντάσεις και τα βαριά συναισθήματα μεταξύ των μελών της οικογένειας εξωτερικεύονται με τον πιο άσχημο και βάναυσο τρόπο, τη βία, που εκδηλώνεται με πολλές μορφές όπως: Λεκτική, ψυχολογική, σωματική και σεξουαλική.

Οι στατιστικές έρευνες έρχονται να επιβεβαιώσουν τα παραπάνω καθώς η ενδοοικογενειακή βία κάθε χρόνο γίνεται όλο και πιο συχνό φαινόμενο με θύματα συνήθως τις γυναίκες και τα παιδιά. Συγκεκριμένα στην Ελλάδα, οι γυναίκες που υφίστανται βίαιες πράξεις είναι οι έγγαμες σε ποσοστό 66,75%, σε διάσταση το 16,62%, οι χήρες το 1,30%. Ακόμα πιο απογοητευτική είναι η εικόνα στα ποσοστά των παιδιών που είναι θύματα ενδοοικογενειακης βίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία από το "Χαμόγελο του παιδιού"  από τις καταγγελίες για πράξεις βίας στο οικογενειακό περιβάλλον, το 82% των παιδιών χρειάζονταν άμεση απομάκρυνση από το οικογενειακό περιβάλλον, με το 42% αυτών να έχουν υποστεί σωματική κακοποίηση. Τα θύματα ήταν σε ποσοστά το 47% αγόρια και το 43% κορίτσια. Επιπλέον, 1 στα 5 κορίτσια και 1 στα 10 αγόρια πέφτουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης πριν τα 18 έτη αλλά μόνο 1 στις 3 περιπτώσεις καταγγέλλονται στους φορείς! Σε παγκόσμιο επίπεδο 2 εκατομμύρια παιδιά  έρχονται αντιμέτωπα με σεξουαλική κακοποίηση μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον.

Εδώ αξίζει να αναφέρουμε πως η βία στα πλαίσια της οικογένειας είναι κατά κύριο λόγο μια αντρική υπόθεση καθώς το 82% των θυτών είναι ο σύζυγος και πατέρας. Όπως φαίνεται από τις μελέτες τα κύρια θύματα της ενδοοικογενειακής βίας είναι τα παιδιά, ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά κάτω των έξι ετών σε ποσοστό 41,5%. Έπειτα ακολουθεί η βία που ασκούν οι σύζυγοι στις γυναίκες. Όμως, πρέπει να επισημάνουμε πως και οι γυναίκες μπορούν να είναι θύτες και να ασκούν φυσική βία στην οικογένεια, ιδιαίτερα προς τα παιδιά και σε μικρότερο βαθμό στους συζύγους.

Στο σημείο αυτό θα κάνουμε μια εκτενή αναφορά στις μορφές βίας που χωρίζεται η ενδοοικογενειακή βία:

1. Ψυχολογική βία: Σ' αυτή τη μορφή βίας  κύριο ρόλο παίζει η λεκτική βία καθώς οι βρισιές, οι υποτιμήσεις και οι υποβιβάσεις πρωταγωνιστούν. Εδώ συμπεριλαμβάνονται και οι έντονες εκφράσεις συναισθημάτων όπως θυμός, εχθρικότητα, οργή, ζήλια και μίσος. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις συναισθημάτων έχουν σαν σκοπό τη χειραγώγηση του ατόμου, όχι μόνο για την ικανοποίηση των επιθυμιών του θύτη, αλλά και περισσότερο για την ηθική ικανοποίηση του θύτη.

2. Βία με κίνητρο τη διεκδίκηση: Αυτή η μορφή βίας είναι συνήθως η αντίδραση κάποιου στην απειλή που αισθάνεται πως θίγεται η τιμή του, η ταυτότητά του, η εξουσία του κτλ... Οποιαδήποτε πράξη βίας στοχεύει στην επιβεβαίωση της δύναμης και της εξουσίας του θύτη. Ένα μεγάλο μέρος της ενδοοικογενειακής βίας βασίζεται στη διεκδίκηση των ρόλων  στην ιεραρχία της οικογένειας και στην οργάνωση της εξουσίας μέσα σ' αυτή. Π.χ ο ξυλοδαρμός του παιδιού ως τιμωρία από τον γονέα γίνεται για την επιβολή του γονέα στο παιδί και την επιβεβαίωση του δυναμικού ρόλου του και εξουσίας του.

3. Βία με σεξουαλικά κίνητρα: Πρωταρχικός σκοπός αυτού του τύπου βίας είναι η σεξουαλική ικανοποίηση. Εδώ μπορεί να γίνει και μία υποδιάκριση στην "καταναγκαστική βία" η οποία χρησιμοποιείται για να αναγκαστεί το θύμα της σεξουαλικής επίθεσης  να παραδοθεί και να ξεπεράσει την αντίστασή του.

Σ' αυτό το σημείο θα κάνουμε λόγο για κάποιους από τους παράγοντες που  προκαλούν την ενδοοικογενειακή βία. Κοινός τόπος στην σωματική και τη σεξουαλική κακοποίηση είναι η χρήση της βίας κατά τη διάρκειά της και οι λόγοι που συνήθως που την προκαλούν είναι μεν ψυχολογικοί και κοινωνικοί. Κάνοντας λόγο για ψυχολογικούς παράγοντες π.χ ο πατέρας σε περιόδους έντονων δυσκολιών οικονομικής φύσεως κυρίως (ανεργίας) διοχετεύει τη σεξουαλικότητά του εντός της οικογένειας ή θέλει μέσω της σεξουαλικής κακοποίησης των παιδιών να αποδείξει την ισχυρή του θέση μέσα στην οικογένεια ή ακόμα για να ενδυναμώσει την εκτίμηση που έχει για τον εαυτό του και την ισχυροποίηση του ανδρισμού του.

Η μητέρα από την άλλη πλευρά τις περισσότερες φορές γνωρίζει την αιμομικτική κατάσταση που επικρατεί αλλά δεν θέλει να το συνειδητοποιήσει και να εναντιωθεί, είτε γιατί είναι και η ίδια θύμα κακοποίησης και φοβάται, είτε ντρέπεται τ κοινωνικό περιβάλλον και το στιγματισμό που θα επέλθει, τέλος μπορεί να είναι ακόμα εχθρική και ψυχρή ως προς το σύζυγο ακόμα και ως προς τα παιδιά της και έτσι να διευκολύνει τη δημιουργία μιας αιμομικτικής κατάστασης.

Όσον αφορά τους κοινωνικούς παράγοντες: Είναι διαπιστωμένο πως άτομα από όλες τις κοινωνικές τάξεις μπορούν να γίνουν θύτες και θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Είναι βέβαια γνωστό πως άτομα χαμηλού κοινωνικού και μορφωτικού επιπέδου είναι πιο επιρρεπείς στο να ασκούν βία καθώς έχουν ελλιπή μόρφωση και τη χρήση της βίας τη θεωρούν επίλυση στα οικογενειακά προβλήματα, αλλά και τα θύματα δείχνουν μεγαλύτερη ανοχή στη βία. Παρόλα  αυτά η μόρφωση και το κοινωνικό status φαίνεται να παίζουν μικρό ρόλο καθώς σύμφωνα με την Έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης (2004-2009), αναφέρεται πως το φαινόμενο της ενδοοικογενειακής βίας  πολλαπλασιάζεται όσο μεγαλύτερα είναι τα εισοδήματα και το μορφωτικό επίπεδο. Στην Ελλάδα μάλιστα συμπεριλαμβάνονται και οι ιερωμένοι.

•Φυσικά και όλη αυτή η κατάσταση βίας στο οικογενειακό περιβάλλον έχει  σοβαρές επιπτώσεις στα θύματα και στις γυναίκες και στα παιδιά, οι οποίες χωρίζονται σε σωματικές, ψυχολογικές-συναισθηματικές και κοινωνικές.

-Οι σωματικές επιπτώσεις: Περιλαμβάνουν τις σωματικές βλάβες. Πρόκειται για ευρύτατη κατηγορία αφού σ' αυτή περιλαμβάνονται διαφορετικού βαθμού κακώσεις. Οι πιο συχνές κακώσεις είναι οι μώλωπες και οι μικροτραυματισμοί(85%), έπειτα από πυροβολισμό και μαχαίρι και τέλος κατάγματα οστών.

-Οι ψυχολογικές επιπτώσεις: Συνήθως προέρχονται κατά κύριο λόγο από τη σεξουαλική κακοποίηση. Μάλιστα τα θύματα φέρουν αυτές τις ψυχολογικές συνέπειες για μακρό χρονικό διάστημα. Ο όρος "τραυματικό σύνδρομο βιασμού"  περιγράφει το άγχος, το φόβο, την αγωνία και τις διαταραχές του ύπνου από τις οποίες πάσχουν τα θύματα βιασμού. Ενδεικτικά το 43% των θυμάτων βιασμού σκέφτηκαν τουλάχιστον μία φορά να αυτοκτονήσουν και το 17% είχε ήδη επιχειρήσει να βάλει τέλος στη ζωή του.

-Οι κοινωνικές επιπτώσεις: Αυτές συσχετίζονται περισσότερο με το στιγματισμό των θυμάτων και ειδικά αυτά του βιασμού. Επιπροσθέτως, τα θύματα κινδυνεύουν με "κοινωνική απομόνωση"  καθώς νιώθουν απόγνωση και πως ποτέ δεν θα μπορέσουν να έχουν μια φυσιολογική ζωή μετά από αυτό που τους συνέβη ή αισθάνονται πως όλος ο κόσμος τους λυπάται και έτσι κλείνονται όλο και πιο πολύ στον εαυτό τους!

Ένα άλλο εύλογο ερώτημα σε σχέση με την ενδοοικογενειακή βία που γεννάται είναι:

Γιατί τα ποσοστά ενδοοικογενειακής βίας αυξάνονται ραγδαία;

Άραγε οι άνθρωποι έγιναν πιο βίαιοι και ξεσπούν το άγχος τους εντός της οικογένειας; Ή μήπως ο κόσμος πλέον έχει ενημερωθεί καλύτερα για τους φορείς που μπορεί να απευθυνθεί σε περίπτωση που υφίσταται βία;

Η αλήθεια βρίσκεται και στις δύο πλευρές με καθοριστικό ρόλο να παίζει η σωστότερη ενημέρωση για τις γυναίκες και τα παιδιά πως αν είναι θύματα ενδοοικογενειακής βίας μπορούν να σπάσουν τη σιωπή τους και να ζητήσουν προστασία και καταφύγιο σε πολλούς κοινωνικούς φορείς, με τηλεφώνημα μόνο. Είναι βέβαιο πλέον πως ο κόσμος έχει συνειδητοποιήσει πως η οικιακή βία δεν είναι αποδεκτή κοινωνικά. Κάποτε η βία κατά των γυναικών και παιδιών αποτελούσε μια συνηθισμένη όψη στην οικογένεια, μάλιστα θεωρείτο σαν μέσο συμμόρφωσης και υπακοής. Το ίδιο ίσχυε και για τη σεξουαλική κακοποίηση των γυναικών εντός του γάμου καθώς ούτε ο νόμος παλιά δεν προστάτευε τις γυναίκες εφόσον "ο σύζυγος δεν μπορούσε να είναι ένοχος βιασμού εκ μέρους του κατά της νόμιμης συζύγου του, γιατί με την αμοιβαία γαμήλια συναίνεση και σύμβαση η σύζυγος παρέδωσε στο σύζυγό της τον εαυτό της για την πράξη αυτή και δεν μπορεί να αρνηθεί"( Hall et al.1984 σ.20). Πλέον, τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ και ο βιασμός εντός γάμου καταδικάζεται και οι γυναίκες χαίρουν προστασίας. Έτσι, οι γυναίκες όσο αδύναμες και ταπεινωμένες να νιώθουν από τη βία που υφίστανται βρίσκουν πλέον πιο εύκολα το θάρρος να καταγγείλουν τα βασανιστήριά τους και των παιδιών τους. Γι’ αυτό το λόγο λοιπόν καταγράφονται περισσότερα περιστατικά βίας και οι αρχές και οι φορείς έχουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το φαινόμενο.

Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε πως η ενδοοικογενειακή βία είναι ένα διαχρονικό φαινόμενο αλλά ο σκοπός του είναι ένας: Ο φόβος και η διεκδίκηση της κυριαρχίας. Όλοι είμαστε εν δυνάμει θύτες και θύματα αλλά πρέπει να γνωρίζουμε πως η αποδοχή της βίας και η σιωπή δεν βοηθούν, παρά μόνο το διογκώνουν! Όλοι είμαστε ίσοι απέναντι στο νόμο, γι αυτό δεν πρέπει να τον φοβόμαστε αλλά τον εμπιστευόμαστε και να απευθυνόμαστε σε αυτόν. Σε κανένα δεν αξίζει η κακομεταχείριση από όπου και να προέρχεται. 


Share |