29/06/2017

Ο ρόλος των ΜΜΕ στη νευρική ανορεξία

Συντάκτης: Χριστιάννα Αμιράλη, 12/03/2017

Πάνω από 1.000 γυναίκες πεθαίνουν κάθε χρόνο από ψυχογενή ανορεξία. Ποια τα αίτια και ποια τα συμπτώματα; Ποιός ο ρόλος των ΜΜΕ;

«Αργά, απαλά, σχολαστικά, κόβω τη φέτα το ψωμί σε δύο κομμάτια, έπειτα σε τέσσερα κομμάτια, έπειτα σε οκτώ, έπειτα σε δεκαέξι και με μια κομψή κίνηση μεταφέρω κάθε κομμάτι στο στόμα μου, αφήνοντας να περάσουν τρία λεπτά ανάμεσα σε κάθε μπουκιά. Εν συνεχεία, με τον ίδιο τρόπο, τρώω ακριβώς μισή φέτα πεπόνι, καταλαμβανόμενη προς στιγμήν από πανικό: Πώς γίνεται κάτι τόσο σπαραξικάρδια γλυκό και ζουμερό, τόσο απελπιστικά πορτοκαλί και ζωντανό, να έχει τόσο λίγες θερμίδες; Και αν το πασπάλισαν παντού με ζάχαρη, ώστε να μην μπορώ να το δω;».

(Από το βιβλίο «Life-size» της Τζένιφερ Σουτ)

Η Σαμάνθα και η Μικαέλα ήταν εδώ

Την τελευταία νύχτα προτού πεθάνει η Σαμάνθα Κένταλ έφαγε μισό μπιφτέκι. Το πρωί τα βρετανικά ταμπλόιντς βρίσκονταν ασθμαίνοντας στο κατώφλι του σπιτιού της στο Μπέρμιγχαμ. Η «ανορεξική μασκότ» τους είχε αφήσει επιτέλους την ύστατη πνοή της, σε ηλικία 30 ετών, λιγότερο από 30 κιλά, μόλις τρία χρόνια και έξι μήνες από τον θάνατο της δίδυμης αδελφής της Μικαέλα, που έπεσε πρώτη στο πεδίο της μάχης με την anorexia nervosa. Η κοινή γνώμη έσπευσε να επιρρίψει την ευθύνη στη Σούζι Κένταλ, την ευτραφή μητέρα των διδύμων. «Εχασα τις δύο κόρες μου, τις έχασα για πάντα» απαντά εκείνη. «Θα ήθελα να ρωτήσω όλους αυτούς που με κατηγορούν ότι τις εγκατέλειψα: Οι ίδιοι, αλήθεια, τι θα έκαναν στη θέση μου; Ο κόσμος δεν έχει πάψει να με ρωτάει: "Και εσύ τι έκανες γι' αυτές;". Με ρωτάει αν αισθάνομαι ένοχη που δεν τις βοήθησα όσο έπρεπε. Αυτό που ξέρω είναι ότι αν είχα κάνει οτιδήποτε παραπάνω για να τις σώσω, θα ήμουν και εγώ η ίδια νεκρή».

Δυστυχώς σαν και την παραπάνω περίπτωση υπάρχουν άπειρες.

Η νευρική ανορεξία ειναι μια διατροφική διαταραχή που χαρακτηρίζεται απο απώλεια βάρους, δυσκολία στη διατήρηση του σωστού βάρους για το ύψος, την ηλικία και το ανάστημα και στα περισσότερα άτομα που νοσούν απο διατροφικές διαταραχές, διαστρεβλωμένη εικόνα του σώματος. Μερικά άτομα με τη διαταραχή αυτή προκαλούν καταναγκαστικά εμετό στον εαυτό τους ή παίρνουν καθαρτικά.

Η ανορεξία μπορεί να επηρεάσει άτομα όλων των ηλικιών, φύλων, σεξουαλικού προσανατολισμού, φυλές και εθνικότητες. Οι ιστορικοί και οι ψυχολόγοι έχουν βρει αποδεικτικά στοιχεία ανθρώπων που εμφάνιζαν συμπτώματα ανορεξίας εκατοντάδες χρόνια πριν. Οι άνθρωποι επίσης σε μη δυτικόπληκτους τομείς, όπως αγροτική Κίνα και η Αφρική έχουν διαγνωστεί με νευρική ανορεξία.

Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής (ΔΠΤ) έχουν εξελιχθεί σε ένα σοβαρό ιατρικό και κοινωνικό πρόβλημα. Το γεγονός ότι προσβάλλουν κυρίως νέα κορίτσια και αγόρια από 13 έως 20 ετών καθώς και η αυξημένη θνησιμότητα που παρατηρείται κυρίως στην ψυχογενή ανορεξία, έχουν προβληματίσει τους ειδικούς και την κοινή γνώμη. Ο προβληματισμός αυτός έχει στραφεί στους παράγοντες που πιθανώς συμβάλλουν στην εμφάνιση των ΔΠΤ και στην αύξηση της συχνότητάς τους στον 20ο αιώνα.

Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής ερευνητικά δεδομένα, οι ΔΠΤ προκύπτουν από μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση παραγόντων. Οι παράγοντες αυτοί είναι τόσο βιολογικοί, όσο και ψυχοκοινωνικοί. Κανένας όμως από τους παραπάνω παράγοντες δεν θεωρείται μέχρι τώρα επαρκής για να εξηγήσει από μόνος του την εμφάνιση κάποιας ΔΠΤ σε μια νέα γυναίκα.

Το ιδανικό της «ισχνής ομορφιάς», όπως διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, επηρεάζει σημαντικά τους νέους ανθρώπους και ιδιαίτερα τους εφήβους. Το αποτέλεσμα είναι ένα σημαντικό ποσοστό των εφήβων να νιώθει έντονη δυσαρέσκεια για το σώμα του και να διαμορφώνει στερητικές διατροφές που είναι προπομπός των ΔΠΤ.

Η αναζήτηση της σχέσης μεταξύ των ΜΜΕ και των ΔΠΤ οδηγεί αναπόφευκτα σε δύο ερωτήματα. Το πρώτο ερώτημα είναι: πόσο ισχυρή είναι η επίδραση των ΜΜΕ στην αιτιοπαθογένεια των διαταραχών πρόσληψης τροφής; Μία μελέτη που έγινε στην Αμερική σε μεγάλο δείγμα του γενικού πληθυσμού, έδειξε ότι τα ΜΜΕ, καθώς και η προσδοκία να μοιάσουν στα πρότυπα που προβάλλονται από αυτά, αποτέλεσαν ένα σημαντικό αιτιολογικό παράγοντα διατροφικά διαταραγμένης συμπεριφοράς ειδικά για τα κορίτσια.

Μία από τις προτάσεις που επαναλαμβάνεται συχνά σε πολλά φόρα συζήτησης για τις ΔΠΤ είναι η απαγόρευση προβολής ισχνών γυναικείων σωμάτων από τα ΜΜΕ. Η συγκεκριμένη προσέγγιση ακολουθεί τη συλλογιστική που έχει εφαρμοστεί για την αντιμετώπιση άλλων ιατρικών προβλημάτων, όπως το κάπνισμα και η παχυσαρκία.

Ένα επίπεδο προσέγγισης για τις ΔΠΤ στα ΜΜΕ για να μειωθεί το φαινόμενο, έχει να κάνει με παρεμβάσεις όπως εκστρατείες ενημέρωσης ή θέσπιση κανόνων για τις διαφημίσεις στα έντυπα και ηλεκτρονικά ΜΜΕ. Κάτι ανάλογο έχει γίνει στο παρελθόν σε πολλές χώρες, ώστε να ληφθούν μέτρα κατά της προβολής του καπνίσματος και της κατάχρησης αλκοόλ, η κατά των μηνυμάτων βίας και εγκληματικότητας που προβάλλονται από τα ΜΜΕ και επηρεάζουν αρνητικά τους νέους.

Οι ΔΠΤ δεν έχουν ακόμη γίνει αντικείμενο εκτεταμένων εκστρατειών ενημέρωσης, παρά τη σημαντική επιβάρυνση που προκαλούν στην υγεία των πασχόντων. Εχουν δημιουργηθεί βέβαια εξειδικευμένα προγράμματα που στοχεύουν σε άτομα που είναι περισσότερο ευάλωτα στις αρνητικές επιδράσεις των ΜΜΕ. Τα προγράμματα αυτά προσφέρουν εξατομικευμένη στήριξη, και εστιάζουν κατά κύριο λόγο στα ατομικά προβλήματα που σχετίζονται με την αυτοεκτίμηση και την κοινωνικοποίηση.

Μια σειρά από μελέτες έχουν δείξει ότι η κύρια πηγή ενημέρωσης του κοινού για τις ΔΠΤ είναι τα ΜΜΕ, και συγκεκριμένα τα περιοδικά, οι εφημερίδες, τα βιβλία και η τηλεόραση.

Όπως φαίνεται και απο τη διεθνή βιβλιογραφία, η επίδραση των ΜΜΕ στην εκδήλωση και διαιώνιση των ΔΠΤ είναι σημαντική. Η επίδραση αυτή φαίνεται ότι δεν αφορά μόνο στις πάσχουσες, αλλά και σε ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού που περιλαμβάνει τις οικογένειες και τους συνομηλίκους τους. Το ερώτημα είναι πώς θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η δύναμη των ΜΜΕ για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των ΔΠΤ. Για την ώρα, το κοινό και πιθανώς–οι ειδικοί, αντιμετωπίζουν τον ρόλο των ΜΜΕ μάλλον καχύποπτα, καθώς θεωρούν ότι τα ΜΜΕ ευθύνονται σε πολλά πράγματα για το πρόβλημα. Ωστόσο, τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να συμβάλουν θετικά στην έγκαιρη ανίχνευση και την αντιμετώπιση των ΔΠΤ.


Share |