23/06/2017

Ο Μιχάλης Τζουγανάκης σε μια κουβέντα από καρδιάς

Συντάκτης: Δανάη Λιάκου, 23/09/2013

Ο Μιχάλης Τζουγανάκης σε μια κουβέντα από καρδιάςΜε αφορμή τη συναυλία στο Θέατρο Βράχων την Κυριακή στις 29 Σεπτέμβρη ο Μιχάλης Τζουγανάκης δονεί το συναίσθημά μας μέσα από τον παλμό της σκέψης του. Μιλάει στο flowmagazine.gr για όσα αγαπά…

Είναι μόλις τεσσάρων χρονών. Μαύρα μάτια σαν κάρβουνα αναμμένα φλογίζουν τις αδέσποτες μαχαιριές της χαράς και της λύπης. Το μαύρο μαντήλι στο μέτωπο στραπατσάρει μια και καλή την παιδική αμηχανία. Είναι αντράκι. Βήματα γερά απάνω στην κρητική γη, μέχρι να πάρει φόρα να τολμήσει να κερδίσει την αλήθεια. Όταν δεν χώνεται στα χάρτινα κουτιά, όπου στήνει το σπίτι των παιδικών του ονείρων, στέκεται μπροστά στον καθρέφτη. Το λαούτο καμαρώνει σκιάζοντας τη μικροσκοπική του φιγούρα. Διεκδικεί το πεπρωμένο του. «Να θυμάσαι ότι μια μέρα εσύ θα είσαι πιο ψηλός από αυτό, αλλά να μη ξεχάσεις, ότι κάποτε ήσουνα μικρότερος.». Παιχνίδι με το είδωλό του. Πόσο ανάστημα πήρε από τότε. Ψήλωσε πολύ. Άνοιγε φτερά και όσο ετούτα δρασκελίζανε τον ουρανό πάνω από τα Σφακιά, τόσο έπαιρνε μπόι και η ψυχή του.

Τριάντα χρόνια στο στερέωμα της καρδιάς μας ταλαντεύεται σε μια παράφορη και αμοιβαία εξομολόγηση. Ένας απίθανος δεξιοτέχνης που ιχνηλατεί τα σημάδια από τις ανάσες της μουσικής. Ένα ραντεβού διαρκείας με ετούτη την πλανεύτρα. Όμως, θυμάται ακόμα. Ίδιο βλέμμα με τότε. Σαν το καθάριο παγωμένο νερό που πίνει στην πατρίδα του. Σαν το χαμόγελό του, όταν ζύγωσε κοντά μας. Είμαστε κιόλας στο κατώφλι του σπιτιού του. Το flowmagazine.gr βρέθηκε στο καταφύγιο της αγάπης του. Ο Μιχάλης Τζουγανάκης είναι εδώ. Η μικρή του κόρη φέρνει το τσάι.  Μοσχοβολάει Κρήτη. Μοίρασμα. Μας κοιτάζει από μια γωνιά με την ανάσα κοφτή. Δεν κουνάει ρούπι. Ανοίξανε οι καρδιές σαν τριαντάφυλλα. Ένα αλισβερίσι αλλιώτικο μόλις ξεκίνησε...

-Στις 29 Σεπτεμβρίου κλείνει ο κύκλος των πολιτιστικών εκδηλώσεων στο Θέατρο Βράχων για το καλοκαίρι 2013 με τη δική σας συναυλία. Τι να περιμένουμε από αυτή σας την εμφάνιση ;

Θα ακουστούν τραγούδια από τη δισκογραφία μου γενικότερα., καθώς επίσης δύο με τρία τραγούδια από την ακυκλοφόρητη δισκογραφία που ετοιμάζεται τώρα. Μάλιστα, το ένα τραγούδι επιλέχθηκε στους τίτλους αρχής του σίριαλ «Μπρούσκο», για το οποίο θα γράψω τη μουσική. Θα είναι στον ΑΝΤ1, σε σκηνοθεσία των Στάμου Τσάμη και Ανδρέα Γεωργίου. Θα παιχτεί το «Βαθύ ποτάμι» σε στίχους της Ευθυμίας Πανταζοπούλου και το «Αντέχω» σε στίχους του Κωστή Φασουλά και ακόμα ένα κομμάτι που έχω γράψει εγώ. Στις 24 Ιούλη ο Νίκος Μαμαγκάκης έφυγε από τη ζωή. Τιμής ένεκεν κάλεσα ένα μικρό ensemble της ορχήστρας του και συνεργάτες μου στο παρελθόν, για να παίξουμε τρία κομμάτια δικά του από το δίσκο της Παλιάς Πόλης Ακόμη, κάλεσα έναν άνθρωπο που η ιστορία του, το ήθος και η στάση ζωής του τα λένε όλα. Ο Βασίλης Σκουλάς είναι φάρος για εμάς. Είναι χρέος και ευχαρίστησή μου να συνυπάρξουμε και να τον τιμήσω. Θα μοιραστούμε από κοινού δικά μας τραγούδια. Όλο αυτό ίσως να το ηχογραφήσουμε και να το βιντεοσκοπήσουμε με μια μικρή πιθανότητα να το διοχετεύσουμε και στον κόσμο.

-Τι πιστεύετε ότι είναι αυτό που κάνει το παίξιμο του Βασίλη Σκουλά να ξεχωρίζει και να μας συγκινεί μέσα σε τόσα χρόνια πορείας;

Έχει αυθεντικότητα. Είναι απλός, χωρίς να είναι απλοϊκός. Δεν έχασε επαφή με τους παλαιότερους πρωτομάστορες. Κράτησε το μίτο στα χέρια του σταθερά και γερά. Τίμησε αυτό που του παρέδωσαν με ένα εξαιρετικό ήθος.

-Τι κρατάτε από το Νίκο Μαμαγκάκη αναφορικά με τη μουσική; Τι σας δίδαξε ως άνθρωπος;

Υπήρξε πνευματικός μου πατέρας και μέντοράς μου. Με δίδαξε πάρα πολλά πράγματα. Ίσως και εγώ ο ίδιος δεν έχω αναλογιστεί το μέγεθός τους. Θα συνειδητοποιώ κάθε στιγμή της ζωής μου πόσα έμαθα χωρίς να το καταλάβω. Σε πολλές συνεδρίες μας ούτε έκατσα στο πιάνο, ούτε καν ακούμπησα την ταστιέρα του λαούτου μου, ούτε καν έβγαλα μία νότα από το λαιμό μου. Υπήρχε σιωπή και λίγη ομιλία. Διδάχτηκα την ειλικρίνεια με τον εαυτό μου. Να τον αποδέχομαι, όπως είναι. Έμαθα το μέτρο και την πραγματική έννοια της επιτυχίας. Να καταφέρουμε αυτό που έχουμε μέσα στην ιδιοσυγκρασία μας σαν καλλιτέχνες και σαν άτομα.

-Το Θέατρο Βράχων είναι ένας χώρος μαζεμένος που δίνει την αίσθηση μιας μεγάλης οικογενειακής γιορτής. Σε αντίθεση με το Ηρώδειο, όπου υπάρχει διάχυτη η αίγλη και η επιβλητικότητα ενός αρχαίου, αλλά ζωντανού μνημείου. Επηρεάζει ο χώρος το συναίσθημα και το παίξιμό σας επάνω στη σκηνή;

Σε χώρους, όπως το Ηρώδειο υπάρχει ένας σεβασμός και μια εγκράτεια που απορρέει από την ιστορία του. Το Θέατρο Βράχων έχει εξίσου την ιστορία του, όμως παραπέμπει περισσότερο σε μια μάζωξη, όπου έχεις τη δυνατότητα να το «γλεντήσεις» λίγο παραπάνω. Σαν ένα πανηγύρι με ήθος και καλαισθησία. Χρειάζεται και αυτό. Δεν είναι μόνο η μουσική για τη μουσική. Είναι και η μουσική για τον άνθρωπο.

Ο Μιχάλης Τζουγανάκης σε μια κουβέντα από καρδιάς-Δώστε μου μια εικόνα που κουβαλάτε μέχρι σήμερα από τα παιδικά σας χρόνια.

Μέχρι τα εννιά μου χρόνια μέναμε στο Βέλγιο. Περνούσαν οι γραμμές του τρένου και δίπλα ήταν ένα δάσος. Εκεί μεγάλωσα και έπαιζα. Υπήρχε ένα δέντρο συγκεκριμένο. Όταν ήμουν στεναχωρημένος, το αγκάλιαζα και αμέσως ένιωθα καλύτερα.

-Ποιο είναι το πολύτιμο φυλαχτό που σας έδωσαν οι γονείς σας;

Την αγάπη, τη στοργή και το σεβασμό.

-Από 3 χρονών παίζετε μουσική και τραγουδάτε. Τι ήταν αυτό που σας γράπωσε και σας έριξε στην αγκαλιά της;

Είχαμε στο σπίτι το έπιπλο με το πικάπ και το ράδιο επάνω. Εγώ το έβλεπα σαν ένα «μπουφέ» που βγάζει μουσική. Με συγκινούσαν πολύ τα τραγούδια και οι μελωδίες. Ήταν ό,τι ωραιότερο θα μπορούσε να ακούσει το αυτί μου. Καταλάβαινα ότι κάτι άλλο συνέβαινε. Αγαπούσα πολύ και τους ήχους της φύσης, όπως το θρόισμα των φύλλων. Όλα αυτά μου προσέφεραν μια τρομερή συναισθηματική συγκίνηση, την οποία αδυνατούσα να περιγράψω και να εξηγήσω. Έφτανα σε πολύ υψηλά επίπεδα. Κάθε παιδί μπορεί. Απλώς ο Θεός του δίνει το χάρισμα να μην διατυπώσει όσα νιώθει, για να μην τα βρουν οι λεηλάτες των ψυχών και τα εκμεταλλευτούν για τα λεφτά.

-Οι εξαιρετικές σας ικανότητες στη μουσική διεκδίκησαν κάτι από την ανεμελιά της ηλικίας σας;

Δεν στερήθηκα κάτι. Έπαιξα, έκανα τις αλητείες μου. Κάποιες φορές ήταν επιλογή μου να μείνω σπίτι και να μελετάω με τις ώρες λαούτο. Δεν με ζόρισε κανείς. Πειθάρχησα μόνος μου, γιατί το ήθελα. Μια ιδέα είναι τόσο δυνατή, όσο η ζωή σου που δεν τη διαπραγματεύεσαι.

-Μετράτε στο ενεργητικό σας εφτά όμορφες δισκογραφικές δουλειές καθώς και 38 συμμετοχές σε δίσκους συναδέλφων. Ποιά ξεχωρίζετε λίγο παραπάνω και γιατί;

Ξεχωρίζω το δίσκο «Αχτίδες». Ήταν το πρώτο μου σημαντικό βήμα σαν αντράκι. Μου άρεσε που είχα στο νου μου το μέτρο του σεβασμού, να μην το παρακάνω. Δεν μ’ αρέσει να ενοχλώ. Μ’ αρέσει να συμμετέχω.  

-Το κομμάτι «Πάλι-πάλι» που γράψατε το 1993 και το ερμήνευσε κάποια χρόνια αργότερα ο Μανώλης Λιδάκης έτυχε μεγάλης αγάπης από το κοινό. Το είχατε διασθανθεί; Πόσο σας καθοδηγεί το ένστικτό σας για την πορεία ενός τραγουδιού μέσα στο χρόνο;

Ήξερα ότι αυτό το κομμάτι έχει κάτι και μπορεί να σταθεί. Είχε μέσα Μεσόγειο και ταυτόχρονα ένα συνονθύλευμα των λαών. Έχω ένστικτο με τα τραγούδια και ξέρω ότι ποτέ δεν κάνει λάθος. Όπου και να πάει, όπου κι αν γυρίσει, πάντα βγαίνει μπροστά. Δεν μπορεί να σε ξεγελάσει το κλάμα το αληθινό και το ψεύτικο του μωρού που ξενινιάζεται. Και ας είναι και μωρό ανόητο. Δεν σε ξεγελά. Είναι ένστικτο.

-Παίζετε λαούτο και ανασαίνει όλο το κορμί σας. Τι δένει την ψυχή σας με ετούτο το όργανο; Υπάρχει άλλο όργανο που να αγαπάτε εξίσου;

Είναι η γέφυρα της εξωτερίκευσης των συναισθημάτων του εσωτερικού μου κόσμου και της συνείδησής μου. Είναι λύτρωση και νιώθω έντιμος. Θεωρώ ότι δεν είναι τυχαίο που βρέθηκε στο δρόμο μου. Είναι παγκόσμιο όργανο και η παράδοσή του έχει μια δυναμική. Έπομένως, για να δω μπροστά και να καταθέσω στο μέλλον, θέλω πρώτα να «γυαλίσω» αυτό που μου δώσανε οι προηγούμενοι. Όλα τα όργανα τα αγαπώ αλλά δεν υπάρχει κάποιο άλλο που να ασχολούμαι τόσο πολύ, για να έχω την ίδια σχέση. Υπάρχουν όμως κάποια που θα ‘θελα να ξέρω να παίζω.

-Έχετε πει: «Η παράδοση έχει αλητεία και αναρχία μέσα της». Πόσο ευδιάκριτα είναι τα όρια που τίθενται, προκειμένου να αποφευχθεί η αλλοίωση του βασικού της πυρήνα από την πρόσμειξη μοντέρνων στοιχείων μέσα της;

Όταν υπάρχει διάθεση ανηθικότητας και άγνοια, τότε υπάρχει κίνδυνος αλλοίωσης. Η έλλειψη αρτιότητας στο ανθρωπίνως δυνατό και οι μισές πληροφορίες μπορούν να απειλήσουν το βασικό πυρήνα. Χρειάζεται σύνεση και όχι υβριστικές τάσεις. Όσο παίρνεις αέρα και φόρα, κινδυνεύεις να πέσεις από το άλογο. Αν δεν σε ρίξουν οι άνθρωποι, θα σε ρίξουν άλλες δυνάμεις.

-Στην Κρήτη εμφανίζεστε και σε μικρότερα μαγαζιά ερχόμενος σε πολύ άμεση επαφή με τον κόσμο. Ποια είναι η σχέση του οργανοπαίχτη με τον χορευτή; Πώς επιτυγχάνεται η ταύτιση του σφυγμού και των δυο που φτάνει στην έκσταση;

Θεία φώτιση είναι η μουσική. Αγωγός είναι ο καλλιτέχνης και έπειτα συμβαίνει η είσπραξη. Έτσι, δένει. Είναι γέννηση. Χορευτής είναι κι εκείνος που οι κινήσεις του είναι λίγες και μικρές, όμως τις νιώθει. Βλέπεις την ψυχή του να χορεύει και να βγάζει φως. Δεν χρειάζονται τσαλίμια μέχρι τον ουρανό. Το θέμα είναι να γίνει η ένωση με τη μουσική επι της ουσίας.

-Διανύουμε στιγμές μιας παράξενης εποχής, όπου τ’ αληθινά ενίοτε καίγονται άκομψα και ατσούμπαλα. Τί είναι αυτό που οδηγεί μια μερίδα του κοινού στην εκτόνωση μέσα από επιλογές χαμηλής ποιότητας; Η άγνοια ή το μέσα τους κενό;

Φταίνε ο φόβος, η άγνοια, η ανασφάλεια, τα πάθη του και ο νους του. Έχει σημασία να παραδεχτεί ο καθένας τι του αρέσει πραγματικά. Είναι θεμιτό να πάρει στοιχεία από αυτά που κυκλοφορούν στη μουσική του σήμερα αλλά, για να είναι ειλικρινές, θα πρέπει να τα φέρει στον οίκο του Θεού του, στα πιστεύω του και στο ήθος του.

-Νυχτερινά μαγαζιά παίζουν αλυσιδωτά τραγούδια του συρμού και ξάφνου παρεμβάλλεται ένα κομμάτι του Ξυλούρη. Μπορεί να σταθεί δίπλα τους χωρίς να διασύρεται η διαχρονική του αξία;

Έχει μια αλήθεια και αυτή ακριβώς το κάνει να αντέχει στο χρόνο και να υπάρχει. Δεν χάνει την αξία του σε καμιά περίπτωση. Μέσα μας υπάρχει και το καλό και το κακό. Και ο άνθρωπος πάντα έχει την ανάγκη να εκφραστεί και πιο ουσιαστικά.

-Ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι να αφυπνίσει ή να αποφορτίσει το μπαρουτιασμένο συναίσθημα του κόσμου;

Ανάλογα με το μοντέλο του αγωγού. Και τα δυο ή και ξεχωριστά. Έχει άμεση σχέση με το φορτίο που αντέχει να σηκώνει ο καθένας. Υπάρχουν οι καλλιτέχνες που είναι στο περιθώριο και υπάρχουν και αυτοί που μιμούνται και είναι στημένοι. Αυτό φαίνεται συνήθως. Η αυθεντικότητα είναι μεγάλο πράγμα. Γεννιέσαι μ’ αυτήν. Την κουβαλάς μέσα σου. Αν κάποιος παλεύει να τη βρει, δίχως να την έχει, ο χρόνος θα τον βάλει στη θέση του κάποια στιγμή. Πρέπει να βρίσκουμε τη φωνή μας και το παίξιμό μας. Οι καλλιτέχνες είμαστε αυτοί που φιλοξενούμε το λόγο του Θεού. Είμαστε η χαλκοσωλήνα που γειώνει το ρεύμα του. Πρέπει να αντέξουμε την έμπνευση που έρχεται, να καταγράψουμε τα συναισθήματά μας και να μην δαγκώσουμε το μήλο της έριδος νομίζοντας πώς είμαστε κάτι  σπουδαίο.

Ο Μιχάλης Τζουγανάκης σε μια κουβέντα από καρδιάς-Ο Μάνος Χατζιδάκις το 1980 σε κάποιο κείμενό του είχε μιλήσει για το πρόσωπο του τέρατος, εννοώντας το φασισμό. Τι μπορούμε να κάνουμε, για να μην του μοιάσουμε;

Να αρκεστούμε στα απαραίτητα. Να ζήσουμε τη στιγμή πραγματικά. Τότε, γίνεται κλικ. Με ενδιαφέρει η υστεροφημία μου. Θα ήταν ψέμματα να πω το αντίθετο. Μα είναι, γιατί θέλω να λυτρωθώ. Το πρωτογενές υλικό μου είναι φτιαγμένο έτσι. Να κάνω μια πορεία που θα φτάσει στη λύτρωση.

-Τι είναι η ευτυχία για έσας; Μια παγιωμένη κατάσταση επαγγελματικής και προσωπικής ισορροπίας ή μεμονωμένες στιγμές;

Φλερτάρεις με το μεταίχμιο της ευτυχίας διαρκώς. Περνάς, την αγγίζεις και φεύγεις. Όσο πιο πολύ ώρα αντέχεις να είσαι ψύχραιμος, τόσο πιο ευτυχισμένος είσαι. Δεν χρειάζεται όμως να την κυνηγάμε συνέχεια. Δεν θέλω να είμαι μόνιμα ευτυχισμένος, γιατί δεν θα ξέρω την αξία της. Δουλεύω και προσδοκώ. Τότε, υπάρχει ενέργεια. Τότε, αγαπώ την ευτυχία και το καλό. Είναι όμορφο να γίνεται ο κύκλος. Θέλω να υπάρχει το «συν» στη ζωή μου, όπως ο συνάνθρωπος, ο συνεργάτης, ο συνάδελφος. Θέλω να μου επιτρέπει ο εαυτός μου να συγκινούμαι.

-Έχετε τέσσερα παιδιά. Τι αγωνίζεστε να τους μεταδώσετε, έτσι ώστε να είναι οχυρωμένα απέναντι στην ευτέλεια της εποχής;

Ένας παππούς στα Σφακιά έλεγε: «Ο άνθρωπος που δεν είναι Άνθρωπος, δεν είναι άνθρωπος». Η κόρη μου η μεγάλη τελειώνει το Μετσόβειο Πολυτεχνείο, ο γιος μου σπουδάζει πολιτικός μηχανικός και η μικρή θέλει να πάει Ιατρική. Αν δεν είναι άνθρωποι και σπουδάζουν αυτό για τα λεφτά, να μη γίνουν τίποτα. Να έχουν αξιοπρέπεια και καλαισθησία.

-Τον Νοέμβριο ετοιμάζετε μια περιοδεία στην Αυστραλία μαζί με τη Γλυκερία. Τι θα παρουσιάσετε στον κόσμο εκει;

Είχαμε συνεργαστεί ακόμα μια φορά στη Σφεντόνα το 2005. Την αγαπώ πάρα πολύ. Είναι καθαρό πλάσμα και εξαιρετική τραγουδίστρια. Νιώθω μεγάλο σεβασμό. Έχει μια αγνότητα και μια σπάνια εντιμότητα. Διαρκώς αναπτύσσεται παραμένοντας όμως δροσερή. Στην Αυστραλία θα παίξουμε τραγούδια δικά της και δικά μου. Θα αφεθούμε και σίγουρα κάποιο όμορφο πάντρεμα θα βγει. Η Γλυκερία είναι πάντα έμπνευση.

-Υπάρχει κάποια ανεκπλήρωτη προς το παρόν συνεργασία που συγκαταλέγεται στις μεγάλες σας προσδοκίες;

Υπάρχουν πολλές. Πρέπει, όμως πρώτα να καταθέσω αυτά που με περιτριγυρίζουνε μέσα μου, πριν στοιχειώσουν και μετά να ασχοληθώ μ’ αυτό το κομμάτι. Νιώθω ότι τώρα ξεκινάω. Νιώθω ότι τώρα έρχεται η ώρα που επιτρέπω στον εαυτό μου να μιλήσει περισσότερο.

-Ο στίχος του Κώστα Κινδύνη λέει «Πώς να σωπάσω μέσα μου την ομορφιά του κόσμου..». Τι χρώμα έχει στα μάτια σας αυτή η ομορφιά; 

Η όμορφιά του κόσμου και της ζωής είναι λευκή, γιατί εμπεριέχει όλα τα χρώματα μέσα.


Share |