21/09/2017

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετε

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετεΣτην ομάδα των διαταραχών της λήψης τροφής παρουσιάζονται κυρίως δύο σημαντικά και σαφώς διαχωριζόμενα σύνδρομα. Η ψυχογενής ανορεξία και η ψυχογενής βουλιμία.

Το κύριο σύμπτωμα της ψυχογενούς ανορεξίας είναι το χαμηλό σωματικό βάρος, η έντονη επιθυμία να παραμείνει το άτομο λεπτόσωμο, ενώ στις γυναίκες προστίθεται και η αμηνόρροια.  Οι περισσότεροι πάσχοντες είναι νεαρές γυναίκες, που έχουν παραμορφωμένη εικόνα του σώματος τους, πιστεύοντας πως οι ίδιες είναι παχύσαρκες ακόμα και όταν είναι εξαιρετικά αδύνατες.  Το σύνδρομο αρχίζει συχνά με κάποια διαιτητική προσπάθεια, και προοδευτικά καταλήγει σε μία σκληρή και επίμονη προσπάθεια για την επίτευξη ενός αφύσικα χαμηλού σωματικού βάρους.  Οι περισσότερες περιπτώσεις αρχίζουν από την ηλικία των 16 με 17 χρονών και μόνο ελάχιστες παρουσιάζονται μετά τα 30.

Επιδημιολογία

Η πάθηση εμφανίζεται συνήθως μεταξύ των κοριτσιών σχολικής ηλικίας, όπου η συχνότητα της φτάνει το 0,1-0,5%.  Το 95% των ασθενών είναι γένους θηλυκού και ανήκουν στις ανώτερες κοινωνικό-οικονομικές τάξεις. 

Κλινική εικόνα

Τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία αφορούν τη λεπτότητα του σώματος και την μείωση του σωματικού βάρους.  Όπως αναφέρθηκε, τα άτομα αυτά έχουν στο μυαλό τους μια παθολογική εικόνα για το σώμα τους.  Υποβάλλονται σε απίθανες δίαιτες, τρώνε λίγο και αποφεύγουν τους υδατάνθρακες.  Μερικά άτομα καταναλώνουν ημερησίως 600-1000 θερμίδες μόνο.  Συχνά για να χάσουν βάρος, προκαλούν εμετούς, ασκούνται υπερβολικά ή παίρνουν καθαρτικά.  Κάποιες φορές αυτά τα άτομα υπεραπασχολούνται  από σκέψεις σχετικές με τροφές. 

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετε

Περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς περιγράφουν επεισόδια από ανεξέλεγκτη κατανάλωση τροφών, γνωστή ως βουλιμία.  Στην περίοδο που παρουσιάζουν βουλιμία οι άρρωστοι είναι ικανοί να καταναλώσουν μεγάλες ποσότητες τροφών που συνήθως αποφεύγουν.  Μετά από μία τέτοια κατάχρηση, νιώθουν τόσο έντονο βάρος και φούσκωμα, οπότε συνήθως καταφεύγουν σε αυτοπροκαλούμενο εμετό.  Αυτές οι βουλιμικές καταχρήσεις συνδέονται από αισθήματα ενοχής και τύψεων που οδηγούν ακόμη και σε εντονότερες προσπάθειες για απώλεια βάρους.

Οι ασθενείς είναι κάτισχνοι, παραπονούνται πως κρυώνουν και έχουν μελανά άκρα.  Μερικοί υποφέρουν από δυσκοιλιότητα, χαμηλή αρτηριακή πίεση, βραδυκαρδία και υποθερμία.  Οι συχνοί εμετοί και η χρήση καθαρτικών μπορεί να οδηγήσουν σε αλκάλωση και υποκαλιαιμία, με αποτέλεσμα να εμφανιστούν επιληπτικές κρίσεις ή σπάνια θάνατος από καρδιακή αρρυθμία.

Αιτιολογία

Η ψυχογενής ανορεξία φαίνεται ότι είναι αποτέλεσμα συνδυασμού αφενός γενετικής προδιάθεσης, και αφετέρου κοινωνικών παραγόντων, που ενδυναμώνουν την προδιάθεση για δίαιτα.  Πολλοί μαθητές και ιδίως μαθήτριες υποβάλλονται σε δίαιτες για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά οι περισσότεροι ξεπερνούν αυτή την περίοδο χωρίς κάποια δυσκολία.  Αυτοί που μεταπίπτουν στην ψυχογενή ανορεξία φαίνεται ότι είναι αυτοί που παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση.  Πιο συχνή είναι η πάθηση σε σπουδαστές χορού, και γενικά σε άτομα που ασχολούνται κατά ιδιαίτερο βαθμό με την εμφάνιση τους.  Όταν αρχίζει η διαταραχή, το ενδιαφέρον και η υπερπροστασία, που επιδεικνύεται από την οικογένεια, βοηθούν στη διαιώνιση και όχι στη βελτίωση της.

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετεΠορεία και πρόγνωση

Στα αρχικά στάδια της η πάθηση συχνά εξελίσσεται με μεταβολές της βαρύτητας της, και επίσης με περιόδους μερικής αποκατάστασης.  Η μακρόχρονη πρόγνωση της ποικίλει.

  •  περίπου το 1/5 των αρρώστων αποκαθίσταται τελείως
  •  άλλο 1/5 εξακολουθεί να πάσχει σοβαρά
  •  τα υπόλοιπα 3/5 έχουν χρόνια πορεία, με επαναλαμβανόμενες φάσεις

Υφίσταται αυξημένη θνησιμότητα τόσο εξαιτίας της απίσχανσης όσο και της αυξημένης πιθανότητας αυτοκτονίας.  Μεταξύ των γυναικών που παρουσιάζουν βελτίωση του σωματικού βάρους και του εμμηνορρυσιακού κύκλου, μερικές εξακολουθούν να έχουν ανώμαλες συνήθειες στη λήψη τροφής, μερικές γίνονται παχύσαρκες, και άλλες αναπτύσσουν ψυχογενή βουλιμία.  Ο σημαντικότερος αρνητικός προγνωστικός παράγοντας είναι η καθυστέρηση στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.

Κλινικός και εργαστηριακός έλεγχος

Δεν υφίσταται κάποια εργαστηριακή εξέταση, ειδική για τη διάγνωση της ψυχογενούς ανορεξίας.  Υπάρχει πλειάδα ενδοκρινολογικών και παθολογικών παθήσεων που μπορούν δευτερογενώς να οδηγήσουν σε απίσχανση.  Έτσι υπάρχει μία σειρά από στοιχειώδεις εξετάσεις που κρίνονται απαραίτητες, όπως είναι:  ηλεκτρολύτες αίματος και δοκιμασίες νεφρικής λειτουργίας, εξετάσεις για τη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, επίπεδο σακχάρου και αμυλάσης, γενική αίματος, επίπεδα χοληστερίνης και καροτίνης και ηλεκτροκαρδιογράφημα.

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετεΔιαφορική Διάγνωση

Αυτή είναι δύσκολη εξαιτίας της άρνησης του ατόμου να αποδεχτεί την πάθηση, αλλά και της μυστικότητας που αναπτύσσουν οι άνθρωποι του περιβάλλοντος, σε ότι αφορά τις περίεργες συνήθειες στη διατροφή του.  Έτσι είναι δύσκολο να καθοριστεί ακριβώς η αιτία απώλειας βάρους.

Θα πρέπει να αποκλειστεί η ύπαρξη καρκίνου, κάποιας ενδοκρινοπάθειας ή εντερικής δυσαπορρόφησης.

Η κατάθλιψη και η ψυχογενής ανορεξία έχουν πολλά κοινά σημεία, όπως καταθλιπτική διάθεση, ξεσπάσματα σε κλάματα, διαταραχές στον ύπνο, ψυχαναγκαστικές ενοχλήσεις, και κάποτε αυτοκτονικό ιδεασμό.  Έχουν όμως και διαφορές.  Γενικά ένας καταθλιπτικός πάσχει από ανορεξία, ενώ ένας άρρωστος με ψυχογενή ανορεξία αναφέρει πως έχει φυσιολογική όρεξη και νιώθει πείνα.  Μόνο στα βαριά στάδια της πάθησης αναφέρει μείωση της όρεξης.  Ο πάσχων από ψυχογενή ανορεξία ασχολείται με συνταγές μαγειρικής, περιεκτικότητα σε θερμίδες των τροφών και παρασκευή λιπαρών φαγητών, ενώ ο καταθλιπτικός αδιαφορεί για όλα αυτά. Επίσης, αδιαφορεί για τη σωματική εμφάνιση του και την αλλαγή της εικόνας του σώματος του.

Οι σχιζοφρενείς μπορεί να ασχολούνται με την τροφή τους, όχι όμως με τις περιεχόμενες θερμίδες, αλλά με την πιθανότητα αυτή να είναι δηλητηριασμένη.  Αδιαφορούν για τη σωματική τους εμφάνιση και δεν παρουσιάζουν υπερδραστηριότητα.  Είναι δυνατόν και αυτοί να παρουσιάζουν περίεργες συνήθειες στη διατροφή τους, αλλά τελείως διαφορετικές από αυτές των πασχόντων από ψυχογενή ανορεξία.

Η ψυχογενής βουλιμία χαρακτηρίζεται από επεισοδιακή κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων τροφών που ακολουθείται από τύψεις και αισθήματα ενοχής και συχνά από αυτοπροκαλούμενους εμετούς.  Το σωματικό βάρος παραμένει συνήθως φυσιολογικό, και σπάνια μπορεί να μειωθεί κατά ένα ποσοστό του 15%.  Συχνά όμως η πάθηση αυτή συνυπάρχει με την ψυχογενή ανορεξία.

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετε

Θεραπεία

Αν και απαιτείται ειδική θεραπευτική αγωγή, οι περισσότεροι ασθενείς με ψυχογενή ανορεξία, αρνούνται να ζητήσουν βοήθεια.

Για την αντιμετώπιση της διαταραχής τους είναι απαραίτητα: 

  • πλήρες ιστορικό, όπου να φαίνεται ο τρόπος που αναπτύχθηκε η πάθηση, οι τωρινές συνήθειες διατροφής και ελέγχου του σωματικού βάρους και οι σκέψεις του ασθενούς σχετικά με όλα αυτά
  • στην εξέταση της ψυχοδιανοητικής κατάστασης θα πρέπει να αναζητηθεί με προσοχή η ύπαρξη καταθλιπτικών συμπτωμάτων, συνήθως χρειάζονται περισσότερες της μίας συνεντεύξεις, για να αποκτήσουμε τις πληροφορίες που χρειάζονται
  • είναι απαραίτητο να ληφθούν πληροφορίες από τους γονείς και από οποιονδήποτε είναι κοντά στον άρρωστο.
  • θα πρέπει να διερευνηθούν οι οικογενειακές σχέσεις και αλληλεπιδράσεις των μελών και ιδιαίτερα οι συνήθειες τους σχετικά με τις τροφές και τα γεύματα
  • να γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις για αποκλεισμό κάποιας άλλης πάθησης και να καθοριστεί ακριβώς η πιθανή λήψη καθαρτικών, η πρόκληση εμετών κ.α.

Νευρική Ανορεξία, τι πρέπει να ξέρετεΗ θεραπεία στη συνέχεια περιλαμβάνει εισαγωγή στο νοσοκομείο, ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή.

Η εισαγωγή στο νοσοκομείο θεωρείται απαραίτητη για την αποκατάσταση της τροφικής κατάστασης του ασθενούς, την ενυδάτωση του και την ισορροπία των ηλεκτρολυτών του, δεδομένου ότι όλα αυτά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές και να οδηγήσουν ακόμη και στο θάνατο.  Κατά γενικό κανόνα, συνίσταται η εισαγωγή στο νοσοκομείο, εάν ο ασθενής έχει βάρος μειωμένο κατά 20% του κανονικού του, ενώ, εάν το βάρος του είναι μειωμένο κατά 30% του κανονικού, τότε απαιτείται εισαγωγή σε ψυχιατρικό νοσοκομείο, με πιθανότητα παραμονής του εκεί από 2 έως 6 μήνες.

Η νοσηλεία στο νοσοκομείο συνδυάζει ιδιαίτερη συμπεριφορά για την απόκτηση της εμπιστοσύνης, ατομική ψυχοθεραπεία, οικογενειακές οδηγίες, αλλά και θεραπεία με ψυχοτρόπα φάρμακα.

 

Νίνα Φ. Καραμολέγκου, MSc, Ψυχοθεραπεύτρια, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας


Share |