21/02/2017

Ιμαρέτ: Στη σκιά του ρολογιού, του Γιάννη Καλπούζου

Ιμαρέτ: Στη σκιά του ρολογιού, του Γιάννη ΚαλπούζουΌταν πριν από λίγα χρόνια εκδόθηκε το Ιμαρέτ: Στη σκιά του ρολογιού κερδίζοντας το βραβείο αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου Ε.ΚΕ.ΒΙ, το επιλέξαμε για να το συζητήσουμε στη λέσχη ανάγνωσης που συμμετέχω. Κάποια μέλη εξέφρασαν επιφυλάξεις για την επιλογή ενός ιστορικού μυθιστορήματος ισχυριζόμενα ότι έχει την ευκολία του έτοιμου πλαισίου σε αντίθεση με τα άλλα στα οποία ο συγγραφέας πρέπει να επινοήσει τα πάντα. Τελικά, το βιβλίο δικαίωσε την επιλογή μας για πολλούς λόγους. Πριν τους παρουσιάσω, ας πάρουμε μιαν ιδέα για αυτό από το σημείωμα του οπισθόφυλλου.

Άρτα 1854. Τουρκοκρατία. Δύο αγόρια γεννιούνται την ίδια νύχτα, ένας Έλληνας κι ένας Τούρκος, και η μοίρα τους κάνει ομογάλακτους. Το μυθιστόρημα παρακολουθεί τη ζωή τους με φόντο την άγνωστη στο πλατύ κοινό ιστορία της περιοχής, και όχι μόνο. Μια ολόκληρη εποχή αναπαριστάνεται με μοναδικό τρόπο και χωρίς προκατάληψη παράλληλα με την περιπέτεια, τη δράση, τον έρωτα, τις κωμικές ή τις τραγικές καταστάσεις. Στη σκιά του ρολογιού που χτυπά τις οθωμανικές ώρες Έλληνες, Τούρκοι και Εβραίοι. Οι δύο φίλοι, ο Λιόντος και ο Νετζίπ, μια δολοφονία μυστήριο, ο παππούς Ισμαήλ, η «μικρή» ακόμη Ελλάδα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο φανατικός Ντογάν, συγκρούσεις, επαναστάσεις, συνύπαρξη, καθημερινή ζωή, χοροεσπερίδες, Καφέ Αμάν, πετροπόλεμος, Απόκριες, Ραμαζάνι, χαμάμ, ο τουρκικός μπερντές του Καραγκιόζη, αφορισμοί, ο «άλλος» στα πρόσωπα και στις συνήθειες των κατοίκων των τριών φυλών, λαθρεμπόριο, κολίγοι, τσιφλικάδες, πλούτος και εξαθλίωση, γλυκιά και πικρή ζωή. Όλα έχουν θέση στο ιμαρέτ του Θεού.

Από την πρώτη σελίδα ο συγγραφέας σε πιάνει από το μανίκι και σε ρίχνει σε έναν άλλο τόπο, σε μιαν άλλη εποχή. Εκεί σε αφήνει να ζήσεις την ιστορία του, να νιώθεις ότι παρίστασαι στους διαλόγους και μετέχεις στην πλοκή.

Τα δύο κεντρικά πρόσωπα, οι φίλοι, αφηγούνται εκ περιτροπής την ιστορία. Τα σημαντικότερα γεγονότα στη ζωή του ενός συνήθως περιγράφει ο άλλος. Όμως, το λεξιλόγιο και το ύφος προσιδιάζει στον εκάστοτε αφηγητή. Κάποτε έγραψα ένα ολόκληρο διήγημα στην αργκό προκειμένου να ταιριάζει στο προφίλ του ήρωα.

Ο μίτος που διατρέχει τα πάμπολλα περιστατικά του μυθιστορήματος παραμένει ο άγνωστος δολοφόνος του πατέρα του ήρωα ο οποίος αποκαλύπτεται φυσικά στο τέλος.

Το έργο είναι μαστορικά γραμμένο σε στρωτή γλώσσα που αποδίδει με επιτυχία την περιρρέουσα ατμόσφαιρα του κάθε επεισοδίου. Έξοχο το κεφάλαιο 23 όπου ο Λιόντος γνωρίζει τη Μαρία.

Το μυθιστόρημα είναι εμπλουτισμένο με πολλές λαογραφικές και ιστορικές πληροφορίες που μαρτυρούν προηγηθείσα εμβριθή μελέτη εκ μέρους του συγγραφέα για την Άρτα του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, ακόμη υποδουλωμένη στους Τούρκους. Εδώ ο Καλπούζος παίζει στο γήπεδό του όντας Αρτινός. Δεν συνέβη το ίδιο με τα επόμενα ιστορικά μυθιστορήματά του που διαδραματίζονται στην Κωνσταντινούπολη (Άγιοι και δαίμονες), την Κύπρο (Ουρανόπετρα) και Αθήνα με άλλα μέρη (Ό, τι αγαπώ είναι δικό σου). 

Σε αντίθεση με άλλα "ουδέτερα" μυθιστορήματα που αποβλέπουν κυρίως στην αναγνωστική ευφορία, το Ιμαρέτ δεν διστάζει να θίξει σημαντικά κοινωνικά προβλήματα που δυνάστευαν τους Έλληνες του 1870,  όπως τον βαθύ συντηρητισμό, τον αφορισμό από την εκκλησία μόνο των φτωχών (η άρση του κόστιζε 500 γρόσια), το δικαίωμα φόνου της συζύγου, τη ληστεία, την υποκρισία, τους οπλαρχηγούς - λαμόγια και πολλά άλλα, κάποια από τα οποία ισχύουν αναλλοίωτα με την ίδια ή άλλη μορφή έως τώρα.

Ο Γιάννης Καλπούζος έχει γράψει ποιητικές συλλογές, μία συλλογή διηγημάτων και τους στίχους εβδομήντα τραγουδιών, πολλά από τα οποία ερμήνευσαν γνωστοί καλλιτέχνες. Είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω από κοντά όταν τον καλέσαμε να παρευρεθεί στη συζήτηση που κάναμε για το Ιμαρέτ στη λέσχη ανάγνωσης. Είναι όπως ακριβώς φαντάζεται κάνεις έναν συγγραφέα: γλυκύτατος, ευφυής, ευγενής, φιλικός.

Το Ιμαρέτ εκδόθηκε αρχικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και επανεκδόθηκε τώρα από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Έχει πουλήσει πάνω από εκατό χιλιάδες αντίτυπα, έχει μεταφραστεί σε ευρωπαϊκές γλώσσες και τώρα ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει στα τούρκικα. Άφεριμ, Γιάννη μπέη!


Share |