29/03/2017

“Αόρατη βία” ή αλλιώς ψυχολογική βία

Συντάκτης: Σόφη Βαφάκου, 18/01/2017

Το άρθρο μας αυτή τη φορά αναφέρεται στην πιο δύσκολη μορφή μορφή βίας που μπορεί να υποστεί ένα άτομο εντός και εκτός της οικογένειάς του: την ψυχολογική βία! Την έχουν ονομάσει ως "αόρατη βία"  και αυτό γιατί δεν είναι εμφανής ούτε όταν ασκείται, ούτε τα σημάδια που αφήνει  είναι ευδιάκριτα στο σώμα, παρά μόνο στον ψυχολογικό κόσμο του θύματος. Παρόλα αυτά αυτή η μορφή βίας έχει απίστευτες εκτάσεις καθώς μπορεί να ασκείται από κάποιο άτομο της οικογένειας, του επαγγελματικού χώρου,του σχολείου, μέχρι από κάποιον "άγνωστο" μέσω των social media. Εδώ όμως θα αναπτύξουμε την ψυχολογική βία εντός της οικογένειας.

Πρώτα όμως πρέπει να αναλύσουμε τον όρο ψυχολογική (ή συναισθηματική) βία.

Ως ψυχολογική βία ορίζουμε: εκείνες τις πράξεις και συμπεριφορές, οι οποίες εμπεριέχουν συστηματική απόρριψη, εκφοβισμό, εκμετάλλευση, υποτίμηση, καταπίεση και παραμέληση που γίνονται με σκοπό τον πλήρη έλεγχο του άλλου και την απόλυτη αποδυνάμωσή του.

Η συναισθηματική βία μπορεί να ασκηθεί απο όλα τα μέλη της οικογένειας δηλαδή  στη σχέση των συζύγων, γονέων και παιδιών αλλά και μεταξύ των αδερφιών. Βεβαίως διαφέρουν ως προς τα χαρακτηριστικά τους καθώς υπάρχουν και κοινοί τόποι αλλά και ειδοποιοί διαφορές. Π.χ μια σημαντική διαφορά είναι πως η ψυχολογική βία που ασκεί ο σύζυγος στη σύζυγο (και το αντίστροφο) συνήθως γίνεται ηθελημένα από τον θύτη με σκοπό την πλήρη υπόταξή του θύματος. Όμως στην περίπτωση που ασκούν οι γονείς συναισθηματική βία στο παιδί τους πολλές φορές δεν γίνεται με κακό σκοπό αλλά για το "καλό του" όπως συνηθίζουν να λένε. Όπως επίσης ένα ικανοποιητικό ποσοστό δεν καταλαβαίνει ότι ασκεί τέτοιου είδους βία, αλλά δεν το κατανοούν και τα άτομα που το δέχονται.

Πώς όμως αναγνωρίζεται και διακρίνεται η ψυχολογική κακοποίηση από έναν καυγά στην οικογένεια;

Αυτό είναι το πιο καίριο ερώτημα σε σχέση με την συναισθηματική κακοποίηση. Όλοι έχουμε ζήσει ή έχουμε γίνει μέρος ενός καυγά μέσα στην οικογένεια είτε ήταν έντονος, είτε όχι. Δεν σημαίνει αυτό αυτόματα πως υπήρξαμε και θύματα κακοποίησης. Οι παράγοντες που κάνουν τη  διαφορά λοιπόν μεταξύ των καυγάδων και της ψυχολογικής κακοποίησης είναι η συχνότητα των τσακωμών και των επιθέσεων στο σπίτι, καθώς οι καυγάδες γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της οικογενειακής ζωής, όπως επίσης οι φωνές και οι διαπληκτισμοί με το παραμικρό γίνονται κομμάτι της καθημερινότητας! Ο δεύτερος παράγοντας είναι η ένταση των καυγάδων μεταξύ συζύγων κυρίως, αλλά και μεταξύ γονέα και παιδιού. Όταν οι διαμάχες γίνονται όλο και πιο ισχυρές κάποια στιγμή είναι σίγουρο πως από την ψυχολογική βία, η κατάσταση θα περάσει στην σωματική και δεν είναι απαραίτητο να συμβεί αυτό από το μέρος μόνο του θύτη αλλά και του θύματος σαν αντίδραση της ψυχολογικής κακοποίησης που μπορεί να δέχεται ακόμα και χρόνια!

Σ' αυτό το σημείο ειναι συνετό να αναφέρουμε και να διακρίνουμε τι είδους ψυχολογική βία ασκείται στη γυναίκα και στο παιδί αντίστοιχα. Αναλύουμε την ψυχολογική κακοποίηση κατά των γυναικών και παιδιών γιατί οι γυναίκες και τα παιδιά γίνονται συχνά θύματα αυτής της μορφής βίας αλλά και γενικότερα όπως σωματικής, σεξουαλικής κ.τ.λ.

Ενδοοικογενειακή ψυχολογική βία κατά των γυναικών:

Εδώ πρωταγωνιστικό ρόλο παίζει η λεκτική βία. Ο θύτης-σύντροφος πάντα διαλέγει αιχμηρές και προσβλητικές λέξεις και φράσεις ώστε να μειώσει, να υποτιμήσει και κατά συνέπεια να ελέγξει το θύμα του. Κάπως έτσι, ξεκινούν όλα... Στην αρχή ο σύντροφος "βομβαρδίζει" με άσχημα, προσβλητικά λόγια την γυναίκα ώστε να της μειώσει την αυτοπεποίθηση και να της εκμηδενίσει την αυτοεκτίμησή της. Δεν λείπουν από το λεξιλόγιο του φράσεις όπως: "Είσαι άχρηστη για να κάνεις οτιδήποτε", "Εσύ δεν ξέρεις τίποτα","Σε λυπάμαι που είσαι έτσι" κ.τ.λ.

Έπειτα ξεκινά η δημόσια ταπείνωση μπροστά σε φίλους και γνωστούς του ζευγαριού. Π.χ "Εσύ έχεις άξια γυναίκα, η δική μου δεν είναι ικανή για τίποτα".  Όλες αυτές οι προσβολές και οι ταπεινώσεις, πληγώνουν αφόρητα τη γυναίκα η οποία προσπαθεί να ευχαριστήσει το σύντροφό της με οποιοδήποτε τρόπο  καθώς αισθάνεται τύψεις για τα "παράπονα" που εκφράζει. Μάταια όμως καθώς όπως έχει αποδειχθεί αυτές οι συμπεριφορές συνεχίζονται με μεγαλύτερη ένταση και επέρχονται και άλλες χειρότερες.

Μία άλλη εκδοχή της ψυχολογικής κακοποίησης είναι η αδιαφορία. Δεν κάνουμε λόγο για μια απλή φάση αδιαφορίας ή απομάκρυνσης που περνούν ολα τα ζευγάρια αλλά για την έλλειψη παντελούς ενδιαφέροντος για το έτερον ήμισυ. Αυτή η στάση απέναντι στη γυναίκα γεννά αισθήματα κατωτερότητας και νιώθει πως δεν αξίζει, έτσι γεμίζει ενοχές και θλίψη. Επόμενη μορφή της συναισθηματικής κακοποίησης που αφορά τις γυναίκες είναι η παθολογική ζήλεια. Όλες οι γυναίκες κολακεύονται όταν τους ζηλεύει ο σύντροφός τους, όχι όμως όταν καταντά άρρωστο και ο άντρας μετατρέπεται σε ένα δυνάστη που τις ελέγχει από το πρωί ως το βράδυ, γίνεται καχύποπτος με το καθετί δίπλα τους και κάνει σκηνές ζηλοτυπίας για το καθένα που μπορεί απλώς να τις κοιτάει. Αυτού του είδους η συμπεριφορά γεννά το αίσθημα του φόβου στο θύμα και στην προσπάθειά του να μη δώσει κάποιο δικαίωμα σιγά σιγά αρχίζει να κλείνεται στον εαυτό του με αποτέλεσμα να πετυχαίνει το στόχο του ο θύτης δηλαδή την απομόνωση και την άσκηση πλήρους εξουσίας πάνω στη γυναίκα.

Τέλος, η τελευταία και η πιο σκληρή φάση της ψυχολογικής-λεκτικής βίας που ασκείται στη γυναίκα είναι οι απειλές.  Όταν καμία από τις παραπάνω μορφές λεκτικής βίας δεν "πιάσει" στη γυναίκα και δεν κατακτά τον έλεγχο της και την υποταγή της ο θύτης, ξεκινούν οι απειλές άλλοτε να είναι πιο σκληρές και άλλοτε πιο ήπιες. Συνήθως όμως χρησιμοποιούνται οι σκληρές απειλές όπως: "Αν με αφήσεις θα σε σκοτώσω", "Δεν θα πας πουθενά γιατί αλλιώς είσαι νεκρή", "Δεν μπορείς να ξεφύγεις απο εμένα".

Επιπροσθέτως μία έταιρη μορφή της συναισθηματικής βίας  κατά των γυναικών είναι  το stalking. Πρόκειται για εκείνη τη βία που ασκείται στις γυναίκες στη φάση του χωρισμού. Συγκεκριμένα η συχνή παρακολούθηση έξω από το σπίτι και τη δουλειά, τα απειλητικά τηλεφωνήματα, οι απειλές μέσω διαδικτύου συγκαταλέγονται στις πράξεις βίας αυτής της μορφής.

Σ' αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρουμε πως μεμονωμένα αυτές οι πράξεις δεν αποτελούν βία αλλά όπως προαναφέρθηκε η επαναλαμβανόμενη εμφάνισή τους είναι ανησυχητική αλλά εκτός αυτού αυτές οι συμπεριφορές συνοδεύονται από μια πληθώρα συναισθημάτων  που προκαλούνται στη γυναίκα και αυτά τη καθιστούν θύμα ψυχολογικής κακοποίησης. Παρακάτω θα παραθέσουμε ενδεικτικά δείγματα ψυχολογικής βίας στις γυναίκες:

-Συχνά η γυναίκα δικαιολογεί το σύντροφό της για τα λόγια του ή την άσχημη συμπεριφορά του και πιστεύει πως αυτή δεν κάνει κάτι καλά, έτσι προσπαθεί διαρκώς να κάνει ό,τι της λέει με την ελπίδα να σταματήσει όλο αυτό. Παρόλες τις προσπάθειές της όμως η βία δεν σταματά και συνεχίζεται ο κύκλος της απόρριψης και της ακύρωσής της!

-Νιώθει φόβο και αγωνία για τις κινήσεις της αν όντως είναι σωστές και για το πώς θα τις εκλάβει ο σύντροφός της ώστε να μην της φωνάξει.

-Δεν διαφωνεί ποτέ: Δεν μπορεί να πει "όχι" ή μάλλον σωστότερα δεν θέλει να πει "όχι" γιατί ξέρει και πως ο λόγος της δεν θα μετρήσει, αλλά και ένα ενδεχόμενο"όχι" της θα φέρει εντάσεις.

-Αγωνιά κάθε φορά που την παίρνει τηλέφωνο ο σύντροφός της: Θέλει να είναι σε όλα εντάξει και προσπαθεί σε κάθε τηλέφωνο να είναι ευχάριστη ή απλώς να το σηκώνει πάντα έτσι ώστε να μην την βρει δικαίωμα να τη ζηλέψει ή να τη καχυποπτευθεί.

-Νιώθει το αίσθημα της εξάρτησης και δεν δείχνει ανίκανη για πρωτοβουλίες: Της έχει γίνει τέτοια πλύση εγκεφάλου που πιστεύει πως είναι ανίκανη να προχωρήσει σε δικές της ενέργειες, πως μακριά από το σύζυγό της δεν έχει καμία ελπίδα να επιβιώσει και αυτό αφορά ειδικότερα οικονομικής φύσεως θέματα. Έχει την εντύπωση πως δεν μπορεί να βρει ούτε δουλειά, ούτε γενικά να ανεξαρτητοποιηθεί μακριά του.

-Νιώθει πως δεν είναι πια ο εαυτός της: Εδω δεν κάνουμε λόγο απλώς για μια γυναικεία ανασφάλεια αλλα για το αίσθημα της απομόνωσης και της αποξένωσης από τον ίδιο της τον εαυτό. Δεν κάνει πλέον τίποτα που να την ευχαριστεί. Συνήθως μένει μόνη για ώρες στο σπίτι χωρίς τη θέληση να βγει έξω με φίλους/ες. 


Share |