Αλμπέρ Καμύ – Ο αποδιωγμένος φιλόσοφος

Συντάκτης: Νίκος Κομπολάκης

Τον περασμένο αιώνα, έναν πολύ σημαντικό αιώνα για την ανθρώπινη διανόηση και τη φιλοσοφία, υπήρξαν πολλοί φιλόσοφοι που ξεχώρισαν για το έργο τους και για την προσφορά στην ανθρωπότητα με τις ιδέες και την κοσμοθεωρία τους. Μια μορφή που ξεχώρισε, και όχι άδικα στα γαλλικά γράμματα, είναι ο Αλμπέρ Καμύ.

Γεννημένος στην Αλγερία πριν την ανεξαρτητοποίησή της από τη Γαλλία, από γάλλο πατέρα και ισπανίδα μητέρα, έμελε να γίνει ένας από τους σπουδαιότερους διανοητές και φιλοσόφους του περασμένου αιώνα. Ο Καμύ μεγάλωσε σε μια φτωχή οικογένεια. Ο πατέρας του δούλευε σε ένα οινοποιείο, αλλά λίγο μετά τη γέννηση του Καμύ – ο οποίος ήταν ο δεύτερος του γιός – τον επιστράτευσαν για να συμμετάσχει στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, όπου και άφησε την τελευταία του πνοή.

Ο Αλμπέρ, που γνώρισε τον πατέρα του μέσα από μια φωτογραφία και σχημάτισε την άποψή του για αυτόν από μια ιστορία που του μετέφερε η μητέρα του για μια εκτέλεση που ήταν αντίθετος, από πολύ μικρή ηλικία έδειξε το ταλέντο του και την έφεσή του στο γράψιμο και το στοχασμό.

Τα πρώτα του κείμενα δημοσιεύτηκαν όταν εκείνος ήταν μόλις δεκαεννιά ετών. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη φιλοσοφία με τη βοήθεια και την υποστήριξη των καθηγητών του και μετά την αποτυχία του να πάρει την πιστοποίηση για να διδάξει, λόγω προβλημάτων υγείας – ήταν φυματικός – στράφηκε στη δημοσιογραφία.

Αριστερός και επαναστατικός σαν χαρακτήρας, εντάχτηκε στο κομουνιστικό κόμμα και μετά από δύο χρόνια διαγράφηκε γιατί διαφωνούσε με τις πρακτικές του. Μόλις άρχισε να ασχολείται με τη δημοσιογραφία, εντάχθηκε στο δυναμικό μιας αριστερής εφημερίδας. Η καριέρα του όμως στην ιδιαίτερη του πατρίδα δεν έμελε να κρατήσει για πολύ. Όταν μια έρευνα που κάνει υπό τον τίτλο «Μιζέρια της Καμπυλίας», συναντά αντιδράσεις, η εφημερίδα κλείνει και ο Αλμπέρ δεν μπορεί να βρει πλέον δουλειά στην Αλγερία.

Στα είκοσι εφτά του χρόνια αναγκάζεται για βιοποριστικούς λόγους να καταφύγει στη Γαλλία, όπου και παραμένει μέχρι το θάνατό του. Στην Αλγερία, παράλληλα με τη δημοσιογραφία ασχολείται και με το θέατρο. Δημιουργεί το «Θέατρο της Εργασίας» όπου παίζει, σκηνοθετεί και γράφει τα θεατρικά έργα. Αυτή η επαφή του με το θέατρο, θα τον βοηθήσει να φτιάξει όσο διαμένει στη Γαλλία τα ώριμα και διαχρονικά του θεατρικά έργα.

Στη Γαλλία, παράλληλα με τη δημοσιογραφία, ασχολείται και με τη συγγραφή. Σε αυτή την περίοδο θα γράψει τα μεγάλα του έργα. Έργα που έχουν γίνει πλέον κλασσικά και διαχρονικά. Από τα τριάντα βιβλία που έγραψε, ξεχωρίζουν τα μυθιστορήματα «Ο ξένος», «Η Πτώση» και η «Πανούκλα» – που θεωρείται και το πιο ολοκληρωμένο του έργο – τα θεατρικά «Καλιγούλας», «Οι Δίκαιοι», «Η Παρεξήγηση» και οι δυο μεγάλες του φιλοσοφικές μελέτες «Ο μύθος του Σίσυφου» και «Ο επαναστατημένος άνθρωπος».

Το τελευταίο αυτό βιβλίο, οδήγησε την πλειοψηφία των συναδέλφων του και όχι μόνο, να τον επικρίνουν γιατί εναντιώθηκε στο Χριστιανισμό, τον Μαρξισμό και τον Υπαρξισμό, τρία φιλοσοφικά/θρησκευτικά ρεύματα που εκείνη την εποχή ήταν κυρίαρχα. Σε συνδυασμό με τη στάση που κράτησε για την προσπάθεια του Αλγερινού λαού να ανεξαρτητοποιηθεί – ο Καμύ υποστήριξε τη συνθηκολόγηση και τη διπλωματική λύση, τη στιγμή που κορυφωνόταν η ένοπλη διεκδίκηση της ελευθερίας – οδήγησαν στην απαξίωση και τον διωγμό του Καμύ και των ιδεών του.

Το νόμπελ λογοτεχνίας που ήρθε το 1957, τρία χρόνια πριν τον τραγικό θάνατο που βρήκε σε ένα τροχαίο λίγο πριν κλείσει τα 47 του χρόνια, επισφράγισε τη λογοτεχνική πορεία αυτού του μεγάλου λογοτέχνη και φιλόσοφου, που οι ιδέες του επηρεάζουν ακόμα, φαίνονται τόσο φρέσκες και τον οδήγησαν στην πνευματική του απομόνωση. Αυτές τις ιδέες, που τον έκαναν τον αποδιωγμένο φιλόσοφο του περασμένου αιώνα, είναι έκδηλες μέσα από αποφθέγματα που είναι διάσπαρτα στα βιβλία που έγραψε. Παρατίθενται λίγα από τα δεκάδες που άφησε για να γαλουχούν, να προβληματίζουν και να εξελίσσουν την ανθρώπινη σκέψη:

«Μην βαδίζεις μπροστά μου γιατί μπορεί να μην σε ακολουθήσω. Μη βαδίζεις πίσω μου γιατί μπορεί να μη σε οδηγήσω. Βάδιζε πλάι μου και γίνε ο σύντροφος μου.»

«Ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να ζει χωρίς να λέει ψέματα.»

«Για να είμαστε ευτυχισμένοι, πρέπει να μη μας απασχολούν πολύ οι άλλοι.»

«Σε τελευταία ανάλυση, χρειάζεται περισσότερο κουράγιο για να ζήσεις παρά για να αυτοκτονήσεις.»

«Ζωή είναι το άθροισμα των επιλογών μας.»

«Το σχολείο μας προετοιμάζει για τη ζωή σε έναν κόσμο που δεν υπάρχει.»

«Αγαπώ υπερβολικά τη χώρα μου για να είμαι εθνικιστής.»

«Η ανάγκη να έχεις πάντα δίκιο, σφραγίδα ενός χυδαίου πνεύματος.»

«Το να δημιουργείς είναι σαν να ζεις δυο φορές.»

«Η παγίδα του μίσους είναι ότι σε δένει με τον χειρότερο εχθρό σου.»

«Η πολιτική και η μοίρα της ανθρωπότητας διαμορφώνονται από ανθρώπους χωρίς ιδανικά και χωρίς μεγαλείο. Άνθρωποι που έχουν μεγαλείο μέσα τους δεν ασχολούνται με την πολιτική.»

«Στην πραγματικότητα δεν ζούμε παρά μερικές ώρες της ζωής μας.»

Συντάκτης: Νίκος Κομπολάκης,

Από πολύ μικρή ηλικία, καταπιανόμουν με τη συγγραφή και τη μανιώδη ανάγνωση. Το διάβασμα είναι ένας μόνιμος σύντροφος από τα παιδικά μου χρόνια…