Άλαν Τούρινγκ – Η παραγκωνισμένη ιδιοφυΐα

Συντάκτης: Νίκος Κομπολάκης

Άλαν Τούρινγκ - Η παραγκωνισμένη ιδιοφυΐα

Ο κόσμος όπως τον γνωρίζουμε και τον ζούμε σήμερα, δεν θα ήταν ο ίδιος αν δεν υπήρχαν εμπνευσμένοι και οραματιστές επιστήμονες και εφευρέτες, οι οποίοι ώθησαν την επιστήμη και την τεχνολογία προς την πρόοδο και την εξέλιξη.

Σήμερα όλοι έχουν έναν τουλάχιστον υπολογιστή. Πολλές – αν όχι όλες – οι υπολογιστικές και γραφικές δουλειές έχουν αφεθεί στις δυνάμεις των υπολογιστών. Σε πάρα πολλές δουλειές και εξερευνήσεις που λαμβάνουν χώρα σε δυσπρόσιτα και επικίνδυνα μέρη, εμπλέκονται άμεσα ρομποτικά συστήματα και συστήματα αυτομάτου ελέγχου.

Όλα τα παραπάνω ουσιαστικά οφείλονται στους οραματισμούς και τη σκέψη ενός ανθρώπου που είδε τον κόσμο όπως θα ήταν τριάντα χρόνια μετά το θάνατο του. Ο Άγγλος μαθηματικός, κρυπτογράφος, θεωρητικός της επιστήμης της πληροφορίας και της μαθηματικής βιολογίας, Άλαν Τούρινγκ διαισθάνθηκε, οραματίστηκε και μίλησε για πράγματα που σήμερα είναι μέρος της καθημερινότητάς μας, όπως είναι ο υπολογιστής, τα μηχανήματα τεχνητής νοημοσύνης και οι αλγόριθμοι διεκπεραίωσης εργασιών και επιστημονικών υπολογισμών.

Γεννημένος στο διάστημα του μεσοπολέμου, το 1912, ο Τούρινγκ από μικρός έδειξε την έφεση που είχε στα μαθηματικά. Από μαθητής ακόμα, άρχισε να προβληματίζεται με δύσκολα θέματα μαθηματικών και να θέτει συνεχώς νέες ερωτήσεις που προσπαθούσε ο ίδιος να απαντήσει. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στην ηλικία των 16 ετών, κατανόησε πλήρως τη θεωρία του Αϊνστάιν και την επέκτεινε για τους νόμους του Νεύτωνα σε μια εργασία που τελικά δεν δημοσίευσε.

Στο πανεπιστήμιο άρχισε να ξεδιπλώνει το μαθηματικό του ταλέντο και να δημιουργεί με τις ιδέες και τη σκέψη του τη νέα εποχή, τον κόσμο που ζούμε εμείς τώρα. Ανέπτυξε πρωτόγνωρες ιδέες για αλγορίθμους, αυτόματες υπολογιστικές μηχανές και έγινε ο οραματιστής που εισήγαγε στον επιστημονικό κόσμο τις έννοιες «υπολογιστής», «τεχνητή νοημοσύνη» και «αυτοματοποίηση».

Η μεγαλύτερη συμβολή του υπήρξε και η πιο κρυφή περίοδος στη ζωή του. Έχοντας ξεκινήσει ο δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Βρετανία χρειαζόταν τα πιο κοφτερά μυαλά του νησιού για να εργαστούν ώστε να καταφέρουν να σπάσουν τον απροσπέλαστο κώδικα κρυπτογράφησης των Γερμανών «enigma». Εκεί ο Άλαν διέπρεψε και ξεχώρισε για την οξυδέρκειά του και για την εφαρμογή των ιδεών του, στη δημιουργία μιας μηχανής που κατάφερε να απλοποιήσει τη διαδικασία αποκρυπτογράφησης.

Με το σχεδιασμό και την υλοποίηση της μηχανής «Bomb», οι σύμμαχοι κατάφεραν να πάρουν το προβάδισμα στον πόλεμο και να σωθούν πολλές ζωές, αφενός γιατί οι σύμμαχοι μάθαιναν από τις κρυπτογραφημένες ραδιοεκπομπές τις επόμενες κινήσεις των αντιπάλων, αφετέρου γιατί με το έργο των αποκρυπτογραφήσεων υπολογίζεται ότι ο πόλεμος συντόμευσε κατά περίπου δύο χρόνια.

Αυτή η συμβολή του Τούρινγκ στη μεγάλη νίκη, και η καθοριστική δημιουργική του ενασχόληση με την αποκρυπτογράφηση έγιναν γνωστά πολύ αργότερα στο ευρύ κοινό. Για την ακρίβεια, σε όλη τη ζωή του, δεν τιμήθηκε από το βρετανικό κράτος για τη συμβολή του στη συντόμευση του πολέμου και στην τελική νίκη.

Εν αντιθέσει, τα τελευταία χρόνια της ζωής του, βρέθηκε υπόλογος εγκληματικής ενέργειας και τιμωρήθηκε. Ο Τούρινγκ ανακάλυψε από τα πρώτα εφηβικά του χρόνια την ομοφυλοφιλική του κλίση, όταν ερωτεύθηκε ένα συμμαθητή του. Ο ξαφνικός θάνατος του μεγάλου εφηβικού του έρωτα, ο οποίος οφειλόταν σε τροφική δηλητηρίαση από κατανάλωση μη σωστά παστεριωμένου γάλακτος, κλόνισε την πίστη που είχε μέχρι τότε στο Θεό.

Ο Τούρινγκ υπήρξε σε όλη του τη ζωή ένας μοναχικός άνθρωπος. Όταν δύο χρόνια πριν τον θάνατό του, δύο νεαροί λήστεψαν το σπίτι του, και αποκαλύφθηκε ότι ο ένας ήταν ο εραστής του, ο Τούρινγκ κατηγορήθηκε για κακούργημα. Την εποχή εκείνη η ομοφυλοφιλία ήταν κακουργηματική πράξη. Αντί για φυλάκιση ο Τούρινγκ δέχτηκε να του κάνουν ορμονικό «ευνουχισμό» – πρακτική πολύ διαδεδομένη εκείνη την εποχή – χορηγώντας του γυναικείες ορμόνες. Με την επιστημονική καριέρα του να έχει ουσιαστικά τελειώσει μετά την αποκάλυψη της ομοφυλοφιλίας, το σώμα του να αλλάζει λόγω των ορμονών, την ψυχολογία του καταρρακωμένη, το καλοκαίρι του 1954, ο Τούρινγκ βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του από δηλητηρίαση κυανίου.

Κάποιες φήμες συνέδεσαν το θάνατο με σκηνοθετημένη αυτοκτονία, γιατί βρέθηκε ένα μισοφαγωμένο μήλο στο κομοδίνο του – με αφορμή αυτό το μήλο, εικάζεται ότι η μεγάλη εταιρεία πληροφορικής Apple το έκανε λογότυπό της – γεγονός που δεν έχει μεγάλη πιθανότητα να είναι αληθές. Το πιο πιθανό σενάριο είναι να έγινε κάποιο ατύχημα με κάποιο από τα πειράματα, με τα οποία καταπιανόταν ο επιστήμονας.

Ο Τούρινγκ υπήρξε ένας μεγάλος οραματιστής, δεινός μαραθωνοδρόμος – ήταν κοντά στο να μπει στην ολυμπιακή ομάδα της Βρετανίας για τους Ολυμπιακούς του 1948 – ένας από τους καλύτερους μαθηματικούς του περασμένου αιώνα, ένα από τα πιο φωτισμένα μυαλά της ανθρωπότητας, ομοφυλόφιλος, άθεος, πιονέρος της τεχνολογίας και της πληροφορικής. Πολύ μετά το θάνατό του τον ανακάλυψε η ανθρωπότητα, και του δόθηκαν κάποιες από τις τιμές που του άξιζαν – το μεγάλο βραβείο που δίνεται κάθε χρόνο σε έναν επιστήμονα της πληροφορικής από το 1966 και μετά, έχει πάρει το όνομά του.

Η ομοφυλοφιλία, η κρυφή του εργασία στο διάστημα του πολέμου, οι τολμηρές και καινοτόμες ιδέες του πάνω στην επιστήμη και η μοναχική του ιδιοσυγκρασία, οδήγησαν στην απομόνωση και τον παραγκωνισμό του. Αν δεν ήταν όμως αυτός ο άνθρωπος που έφυγε στα 42 του χρόνια, χωρίς να προλάβει να δει κάποιον από τους οραματισμούς του να υλοποιείται, ο κόσμος θα ήταν πολύ διαφορετικός. Υπήρξε η παραγκωνισμένη ιδιοφυΐα.

Συντάκτης: Νίκος Κομπολάκης,

Από πολύ μικρή ηλικία, καταπιανόμουν με τη συγγραφή και τη μανιώδη ανάγνωση. Το διάβασμα είναι ένας μόνιμος σύντροφος από τα παιδικά μου χρόνια…